کشورهای در حال توسعه برای اینکه روزی تبدیل به کشوری قدرتمند و توسعه یافته شوند، چاره ای جز این ندارند که تمام سعی و تلاش خود را بر مبنای استفاده از همه ظرفیت های گوناگون موجود اقتصادی به کار ببندند تا سرانجام موقعیت خود را هر روز بهبود بخشیده و به افق هایی که در چشم انداز آینده شان وجود دارد، نزدیک تر شوند.
با این حال متاسفانه عمده این کشورها دقیقا نمی دانند که چگونه شرایط اقتصادی محدود به خودشان را در جهت افزایش امنیت پایدار اقتصادی و ملی، با شرایط حاکم در جامعه و فضای بین المللی مطابق سازند. قطعا تحقق چنین برنامه ای (که غالبا اتفاق نمی افتد) نتایج بسیار مفیدی را به همراه خواهد داشت که حاصل آن می تواند در بهبود مدیریت منابع، برای رسیدن به اهداف از پیش تعیین شده موثر باشد. حرکت به سمت توسعه شرایط اقتصادی موجب می شود تا سه رکن اصلی دیگر امنیت ملی (نظامی، فرهنگی و سیاسی) تقویت و تثبیت گردد که نهایتا آن کشور با اتکا بر این ثبات، خود را به عنوان یک کشور توسعه یافته مستقل معرفی کند.
مثلا عمده کشورهای عربی دارای منابع نفتی، تمام تلاش خود را فقط در جهت مدیریت منابع انرژی معطوف می کنند و به قابلیت های دیگر کمتر توجه نشان می دهند. شاید این کشورها از لحاظ تورم، منابع مالی و... در شرایط بسیار خوبی به سر ببرند، اما چون توسعه پایه های اقتصادی خود را محدود کرده اند، برای رسیدن به جایگاهی که آن ها را یک کشور توسعه یافته معرفی کنیم راه زیادی را باید طی کنند. اگر واقعا این کشورها توسعه یافته و قدرتمند بودند در مقاطع گوناگون بین المللی باید شاهد حضور مقتدرانه آنها می بودیم.
اگر کمی دقت کنیم متوجه می شویم که کشورهای توسعه یافته از تمامی ظرفیت های خود در جهت بهبود شرایط اقتصادی استفاده می کنند و هیچگاه، هیچ کشور نیرومندی نیست که آینده خود را یک منبع درآمدزا محدود کند. آنها همواره پروسه تولید را رکن تحولات اقتصادی خود قرار می دهند و به جای استفاده از طرح های اقتصادی گوناگون، در مرحله عمل فقط و فقط به تولید و تولید کننده فکر می کنند. آنها با نظارت منطقی بر همه ارکان اجازه رشد بی رویه مافیاهای گوناگون(که جز فساد و اصطکاک چیز دیگری را به همراه نمی آورند) را نمی دهند. ماحصل این روند سلامت اقتصادی، توسعه و پیشرفت را تضمین می کند. بسیج توانمندی های اقتصادی تنها عاملی است که می تواند یک کشور را قوی نماید. منابع اقتصادی تجدیدپذیر بهترین گزینه ای است که کشورهای در حال توسعه با اتکا بر آن قادر خواهند بود گام های ترقی را باسرعت طی کنند. در این میان بخش کشاورزی با گرایش های گوناگون خود می تواند در هر اقلیمی پاسخگوی نیازهای اقتصادی هر جامعه ای باشد و کشورهای در حال توسعه که به این صنعت بها می دهند همواره از رقبای خود یک سر و گردن بالاتر هستند.
حلقه گمشده
اصولا در همه کشورهای جهان، تولید میوه سالم علاوه بر تاثیر بسیار زیادی که در سلامت جامعه دارد، این امکان را نیز فراهم می کند تا گردونه اقتصاد تولیدی با سرعت بیشتری به چرخش درآید. از این رو اگر هر کشوری بتواند فرآیندهای مربوط به تولید، بازاریابی داخلی و بین المللی میوه و گل را به نحو شایسته و متناسب با شرایط استاندارد اقتصادی انجام دهد، زمینه بسیار مساعدی به وجود می آید تا در مرحله بعد سرمایه گذاری های گسترده در بخش فرآوری محصولات کشاورزی توسعه پیدا کند. در ادامه این حرکت، به شهادت آمار و ارقام ارائه شده صنعت فرآوری محصولات کشاورزی و بسته بندی درآمدی در حد یا در بعضی محصولات، بیشتر از ارزش خود محصول تولیدی را به همراه دارد.
کشور ترکیه، از جمله ممالکی است که به نحو گسترده ای در افزایش تولیدات صنعت کشاورزی حساب ویژه ای باز کرده و با در اختیار گرفتن قسمتی از بازار اروپا و کشورهای حاشیه خلیج فارس خود را به عنوان کشوری قدرتمند در این راستا معرفی کرده است.
واردات میوه های گوناگون در کشور ترکیه به شدت تحت نظارت است و عمده سیاستگذاری های دولت ترکیه در جهت حمایت و حفاظت از تولیدکنندگان داخلی است.
روند توسعه صادرات میوه در ترکیه تا بدانجا پیش رفته که به گفته مخبری عضو هیات رییسه اتحادیه صادرکنندگان و واردکنندگان میوه و گل، این کشور 200 پرواز مجانی در اختیار صادرکنندگان این صنف قرار داده تا بتوانند در بازارهای گوناگون حضور مقتدرانه ای داشته باشند، اما به رغم اعلام وزارت کشاورزی که ایران را چهارمین کشور تولیدکننده مرکبات در دنیا معرفی کرده است، تاکنون در مرحله عمل توجه قابل قبولی به بخش میوه کشور نشده است.
مهدی زاده از اعضای هیات مدیره اتحادیه صادرکنندگان و واردکنندگان میوه و گل معتقد است در هیچ مقطعی از زمان نظارت اصولی بر قیمت های انواع میوه در ایران وجود نداشته است مساله عدم ثبات در قیمت ها سبب می شود که بازار محصول تولیدی از کنترل سازمان های مربوطه خارج بشود. به اعتقاد وی اراده ای برای کنترل قیمت ها وجود ندارد و اگر چنین طرحی در ایران محقق بشود، در مرحله عمل جلوی رشد مافیای میوه تا حد زیادی گرفته خواهد شد.از طرف دیگر، مهندس درویش رییس هیات مدیره این اتحادیه که یکی از قدیمی ترین فعالان این بخش است می گوید
به خاطر وجود مشکلات عدیده در این قسمت که برای حل آن هیچ حرکتی نیز انجام نمی شود، هر روز تولیدات صنعت کشاورزی این نیاز زیر بنایی جامعه نه تنها به سمت عقب برمی گردد، بلکه یاس و ناامیدی تولیدکنندگان نیز هر لحظه بیشتر می شود.
صرف نظر ازین صحبت ها، عمده باغداران کشور با تمام مشکلاتی که در اثر خشکسالی و سرمازدگی سال پیش به وجود آمد به فعالیت خود ادامه داده و با کورسویی از امید خود را تاکنون سر پا نگاه داشته اند، اما در طی چند هفته اخیر با صفر کردن تعرفه واردات میوه کشور (که در نوع خود اقدامی عجیب و جای بحث است) و ورود بی رویه انواع میوه به داخل کشور تولیدات داخلی به گونه ای چشمگیر بازار خود را از دست داد. بر اساس آمار ارائه شده، عمده کسانی که از میادین میوه کشور خرید می کنند از طبقه غیر مرفه جامعه هستند و اکثر خریداران میوه در میادین تره بار تمایلی برای خرید میوه های بسیار گران از خود نشان نمی دهند.
در این میادین که بهترین بستر برای ارائه محصولات تولیدی کشور است، بیش از 15 نوع میوه وارداتی که عمدتا هم محصول کشور ترکیه است به مشتریان عرضه می گردد.
انگور، گلابی، نارنگی، پرتغال، لیمو شیرین، گرفرود، سیر، انار افغانستان!!!، موز، تمبر هندی، انواع سیب قرمز و سبز و سفید، گوجه فرنگی، نارگیل و در بعضی مناطق بلوط، میوه های وارداتی هستند که در میادین عرضه می شود.
البته به طور کلی در هر بخش تولیدی تزریق آنچه که به تعادل بازار و ثبات قیمت ها کمک کند امری بسیار شایسته و در خور توجه است، اما اگر این تزریق با نظارت صحیح صورت نگیرد نه تنها هیچ گونه فایده ای به همراه ندارد بلکه به آنچه که داشته های بالقوه آن کشور در حال توسعه است نیز آسیب وارد می کند.
چگونه است که در ایران، اگر از کشاورز محصولی با قیمت 400 تومان خریداری شود، بعد از گذشت تنها یک روز؛ مبلغی در حدود 1400 تومان به دست مشتری می رسد؟
اعضای هیات مدیره صنف واردکنندگان و صادرکنندگاه میوه براین باور هستنند که دلالانی که در فاصله بین مزرعه، میدان تره بار و مصرف کننده قرار دارند عامل اصلی این نابسامانی ها هستند. جالب اینجا است که عمده این دلالان که نقش بسزایی در تعیین قیمت میوه دارند، نه تنها از سواد کافی در زمینه محصولات کشاورزی برخوردار نیستند، بلکه برای خرید و فروش حتی یک دفتر و دستک ثابتی نیز در اختیار ندارند. آنها به صرف نبود نظارت کافی تا سرحد یک مافیای گسترده رشد کرده اند. حال موقعی که نمی توان روی چنین دلالانی نظارت کافی داشت و از حال دل باغدار بی اطلاع بود، به امید نابود کردن شبکه های مافیایی میوه و حمایت از مردم چگونه می توان اقلام مختلفی از میوه را به کشور وارد کنیم؟ باغداران شمال در حدود 25درصد از کیوی و مرکبات خود را هنوز از درخت نچیده اند و نمی دانند که با ورود میوه های وارداتی و ضرر و زیان ناشی از سرما زدگی و خشکسالی سال پیش در چه حالتی این صنعت مولد را حفظ کنند. در همین راستا مجلس شورای اسلامی نیز به فکر افتاده و قصد دارد تا از سازمان ها و وزارتخانه های درگیر با این قضیه نیز توضیحاتی بخواهد.
سیستم های حمل و نقل هوایی میوه
مشکل دیگری که گریبان گیر صنعت میوه و گل کشور است حمل و نقل تولیدات است. اصولا به علت ماهیت فسادپذیری زیادی که این طیف از محصولات دارند باید شرایط مناسبی برای انتقال آنها نیز فراهم شود، اما به گفته مهندس درویش رییس اتحادیه این صنف، نه تنها سیستم های حمل و نقل با ظرفیت تولیدات داخلی هم خوانی لازم را ندارد، بلکه در خصوص ترانسفر به کشورهای خارجی نیز مشکلات عدیده ای پیش روی این صنعت است. این وضعیت طی دو ماه گذشته با اجرای قانونی که در سازمان هواپیمایی کشور به اجرا در آمد و تولیدکننده را ملزم به پرداخت 5 سنت به ازای هر کیلو میوه صادراتی به خارج می کند در جای خود بسیار تعجب برانگیز است.
بازارهای خلیج فارس
درکشورهای حاشیه خلیج فارس با وجود بندر آزاد دبی که همه اقلام و کالاها می توانند بدانجا راه یابند و زمینه رقابت گسترده در آنجا وجود دارد، برای سبزیجات ایرانی و خصوصا کاهو بستر بسیار مناسبی به وجود آمده است. به طوری که به رغم همه مشکلات داخلی، تولیدکنندگان سبزی و کاهو می توانند به خوبی در آنجا فعالیت کنند، اما از لحاظ سایر تولیدات فقط در دو کشور امارات متحده عربی و عمان تا حدودی حضور ایران به چشم می خورد. چند روز پیش اعضای اتحادیه صادرکنندگان و واردکنندگان میوه و گل طی نامه ای به دکتر احمدی نژاد ایشان را از وضعیت وخیم و نگران کننده ای که تولید میوه کشور را تهدید می کند آگاه ساختند.
اعضای این اتحادیه در نامه خود ضمن اشاره به میزان تولید سیب کشور که در حدود 2734000تن و مرکبات که در حدود 4425000 تن است اذعان کردند که به دلیل صفر کردن تعرفه واردات میوه حدود یک میلیون تن سیب درختی در انبارها وجود دارد و واردات میوه در حال وارد کردن ضربات مهلکی بر پیکره صنعت کشاورزی کشور است. در پایان نامه نیز از دکتر احمدی نژاد درخواست کردند که با تشکیل کمیسیونی با حضور نماینده اتحادیه، نماینده رییس جمهور، نماینده وزارت خانه های جهاد کشاورزی و بازرگانی، وضعیت میوه های وارداتی کشور مشخص شود. این نامه آخرین امید باغداران است. باشد که امیدشان نقش بر آب نشود.
واقعیت یا عوام فریبی؟!
گروه بازرگانی- نامه نمایندگان استان های شمالی به رییس جمهور و درخواست آنها مبنی بر توقف واردات مرکبات، موضوعی نیست که به سادگی از کنار آن بگذریم. گفته می شود که بیش از 60درصد مرکبات باغداران شمال و دیگر نقاط تولیدکننده این محصول نا فروش مانده یا رهسپار انبارها شده است؛ از سوی دیگر بنا به گفته مدیرعامل سازمان میادین میوه و تره بار شهرداری تهران عمده مرکبات وارداتی که اکنون در بازارهای کشور عرضه می شود، سال گذشته توسط تجار از کشورهایی نظیر ترکیه، مصر، سوریه و پاکستان وارد و حدود 10 ماه در انبارها نگهداری شده که با وجود ظاهر گول زننده، ارزش غذایی ندارند. در پی نامه نمایندگان عرضه مرکبات خارجی در میادین میوه تهران ممنوع شده و معلوم نیست این ممنوعیت در استان های دیگر هم اعمال شده است یا خیر. با این حال دیروز رییس اتحادیه تعاونی های فروشندگان میوه و سبزیجات از ورود نارنگی های پاکستانی به کشور خبرداد و گفت: سازمان میادین نظارت کافی بر عرضه میوه های وارداتی در میادین ندارد.
حسین مهاجران در گفت وگو با «برنا» اعلام کرد: در حال حاضر شاهد واردات نارنگی از کشور پاکستان در حجم بالا و به قیمت پایین هستیم. به گفته وی، نارنگی های پاکستانی کیلویی 550 تومان به فروش می رود، در حالی که هر کیلو نارنگی تولید داخل با قیمت650 تومان فروخته می شود.رییس اتحادیه تعاونی فروشندگان میوه و سبزی با اشاره به اینکه واردات زیاد نارنگی به کشور موجب ارزان شدن سایر میوه ها همچون پرتقال نیز شده است، گفت: کاهش قیمت زیاد میوه موجب زیان تولیدکنندگان این محصولات شده است.
رییس اتحادیه تعاونی فروشندگان میوه و سبزی همچنین با اشاره به اعلام ممنوعیت عرضه میوه های وارداتی در میادین میوه و تره بار اعلام کرد: کسانی که این گفته ها را بیان می کنند، در واقع دست به عوام فریبی می زنند چرا که هیچ گاه نظارت کافی بر عرضه میوه ها در میادین وجود ندارد و ما شاهد عرضه میوه های بی کیفیت در میادین میوه و تره بار وابسته به شهرداری هستیم.
در مقاله ای که می خوانید ماجرای واردات و صادرات میوه بررسی شده است.
منبع :روزنامه دنيای اقتصاد تاریخ : 26 دی 1387 شاخه : تجارت و بازرگانی
