حاکمیت می کنند، پس از قیمت گذاری کالا و خدمات در صنعت آب و فاضلاب توسط دولت با توجه به سیاستهای حمایتی از اقشار مختلف جامعه صورت می گیرد. از سوی دیگر اهمیت جمع آوری فاضلاب در جهان امروز با بزرگ شدن شهرها و افزایش جمعیت آنها و گسترش صنایع، کارخانه ها و آلودگی محیط زیست روز به روز اهمیت بیشتری پیدا می کند. همچنین بدلیل امکان گسترش بیماری های متعدد ناشی از آلودگی آب به فاضلاب، ایجاب می کند تا بمنظور حفظ سلامت جوامع و پیشگیری از بروز اختلال درچرخه آب، فاضلاب ها به نحو مناسب جمع آوری، تصفیه و به چرخه طبیعی آب بازگردانده شود. تاثیرات نامطلوب زیست محیطی ناشی از دفع نادرست فاضلاب شهری و صنعتی در حدی است که امروزه اجرای طرح های فاضلاب در مناطق شهری و روستایی کشور امری ضروری و بنیادی تلقی می گردد. مهمترین اهداف از احداث سامانه های تصفیه فاضلاب شامل حفظ بهداشت همگانی، حفاظت محیط زیست و جلوگیری از آلودگی منابع آب و استفاده مجدد از فاضلاب تصفیه شده در کشاورزی و صنعت است. اولین تصفیه خانه فاضلاب شهری ایران در سال 1340 با ظرفیت 350 متر مکعب در روز در منطقه صاحبقرانیه تهران به بهره برداری رسید و قبل از پیروزی انقلاب تنها چهار تصفیه خانه عمده فاضلاب در کل کشور در مدار بهره برداری قرار داشت. پس از تصویب قانون تشکیل شرکت های آب و فاضلاب در دی ماه سال ،1369 در کنار توسعه، تجهیز و بازسازی تاسیسات آبرسانی شهری، اجرای تصفیه خانه های فاضلاب شهری نیز در سرلوحه برنامه کاری معاونت آب و فاضلاب شهری وزارت نیرو قرار گرفت. شهر تهران یکی از معدود پایتخت های بزرگ جهان است که با توجه به وسعت، جمعیت و همچنین قدمت شبکه آبرسانی، فاقد شبکه فاضلاب شهری بوده و طبق معیارهای موجود از نظر یک شهر سالم، مواجه شدن با مشکلات زیاد ناشی از این کمبود است. به گفته کارشناسان در زمان حاضر دفع فاضلاب در تهران به روش هایی همچون دفع در چاه های جذبی، جوی خیابان ها، مسیل های طبیعی، قنوات و سپتیک تانک ها انجام می گیرد که هرکدام از این روش ها از نظر خطر آلودگی منابع آب های زیرزمینی، شیوع بیماری های گوناگون، مشکلات و مسائل بهداشتی و آلودگی تولیدات کشاورزی تهدیداتی را به همراه دارد. اصغر ریاضتی مدیرعامل شرکت فاضلاب تهران با بیان اینکه برای اجرای طرح فاضلاب تهران سالانه 50 میلیارد تومان اختصاص یافته، می گوید: این میزان اعتبار جوابگوی برنامه های طرح بزرگ فاضلاب تهران نیست و باید اذعان شود مشکل کنونی طرح فاضلاب تهران تامین به موقع منابع مالی است. به گفته وی در افق طرح فاضلاب تهران اجرای 20 واحد تصفیه خانه، فروش و نصب 900 هزار انشعاب و ایجاد 9 هزار کیلومتر شبکه پیش بینی شده که تاکنون 750 میلیارد تومان هزینه و برای اتمام آن 3500 میلیارد تومان اعتبار با قیمت های امروز نیاز دارد. مدیرعامل شرکت فاضلاب شهر تهران افزود: طرح فاضلاب شهر تهران در زمان حاضر 30 درصد
پیشرفت فیزیکی داشته است. ریاضتی خاطرنشان کرد: از 750 میلیارد تومان هزینه شده برای طرح فاضلاب تهران حدود 38 میلیارد تومان کمک دولت، 145 میلیارد تومان اعتبار بانک جهانی و مابقی از فروش اشتراک فاضلاب و آب بها تامین شده است. وی تاکید کرد: تامین به موقع منابع مالی برای اجرای طرح فاضلاب تهران همواره از دغدغه های مسوولان آبفای تهران بوده بنابراین امیدواریم دولت همانند سایر شهرهای کشور مثل شیراز و مشهد به طرح فاضلاب تهران نیز توجه ویژه ای داشته باشد. کارشناس ارشد فاضلاب و مدیر روابط عمومی شرکت فاضلاب شهر تهران در این باره می گوید: از میزان 30 میلیارد تومان کمک دولت در سال 87 حدود 17 میلیارد تومان تاکنون تخصیص یافته است. تکتم فرمانفرمایی افزود: در سال 86 نیز فقط یک میلیارد تومان از 50 میلیارد دستور ریاست
جمهوری اختصاص یافت. در زمان حاضر این طرح برای تکمیل و بهره برداری کامل به اعتباری معادل 2625 میلیارد تومان نیاز دارد که تاکنون 600 میلیارد تومان هزینه شده است. فرمانفرمایی اضافه کرد: با اتمام آن حدود 875 هزار انشعاب به مشترکان واگذار خواهد شد که برای واگذاری انشعاب به مشترکان فقط یک سوم قیمت تمام شده هر انشعاب از آنها دریافت و بقیه از محل طرح های عمرانی داخلی و اخذ وام از بانک جهانی تامین می شود. به گفته وی اگر طرح فاضلاب تهران فقط با منابع داخلی خود ادامه یابد این طرح با توجه به اعتبار مورد نیاز 132 سال طول می کشد، وضعیت ایده آل مالی برای این طرح نیز تزریق سالانه
180 میلیارد تومان است که در آن صورت طرح در مدت 15 سال به اتمام می رسد. وی گفت: البته با اجرایی شدن دستورات ریاست جمهوری در رابطه با تامین اعتبار این طرح از محل منابع عمومی دولت و فاینانس می توان امید داشت که سالانه مبلغ 110 میلیارد تومان
برای اجرای طرح فاضلاب تهران تامین خواهد شد و با این اعتبار می توان با اجرای سالانه 354 کیلومتر شبکه جمع آوری فاضلاب، طی 25 سال آینده این پروژه را به اتمام رساند. همچنین مدیرعامل شرکت فاضلاب شهر تهران تصریح کرد: از سال 73 تاکنون ایجاد شبکه فاضلاب 29 درصد پیشرفت داشته است که در این مدت توانسته ایم 32 درصد از مجموع 9 هزار
کیلومتر شبکه فاضلاب را فراهم کنیم. ریاضتی گفت: هم اکنون 20 درصد از انشعاب ها و 29 درصد تونل های لازم برای ایجاد فاضلاب انجام شده است. وی با قیاس وضعیت شبکه فاضلاب سایر کشورهای منطقه با شهر تهران، اظهار داشت: شبکه فاضلاب تهران 18 درصد پیشرفت داشته در حالی که فاضلاب پایتخت کشورهای مناطق دیگر به 30 درصد رسیده است. ریاضتی افزود: هم اکنون 98 درصد جمعیت تهران تحت پوشش شبکه آبرسانی و 18 درصد جمعیت تحت پوشش شبکه جمع آوری فاضلاب هستند. مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب تهران تاکید کرد: به قیمت ثابت سال 85 برای اجرا و توسعه پروژه فاضلاب شهر تهران دو هزار و 600 میلیارد تومان اعتبار لازم است. به گفته وی، لازم است تا سالانه 180 میلیارد تومان به این پروژه تزریق شود تا این پروژه 15 ساله به اتمام برسد، اگر این پروژه با اعتبار رییس جمهور اجرا شود، با اعتبار سالانه 50 میلیارد تومان 24 ساله و اگر با منابع اعتباری جاری داخلی شرکت آب و فاضلاب اجرا شود، سالانه از 20 میلیارد تومان بهره مند می شود و 132 سال دیگر به اتمام خواهد رسید. ریاضتی در خصوص سرانه هر شهروند تهرانی برای انشعاب فاضلاب، گفت: هر شهروند تهرانی برای انشعاب فاضلاب 300 هزار تومان می پردازد که دولت اکنون 23 درصد آن را که حدود 70 هزار تومان است، می پردازد. با توجه به مطالب گفته شده نقش و اهمیت آب در توسعه و شکوفایی اقتصادی کشورها و جوامع، بارز و آشکار است که بدون استفاده بهینه از این منبع گرانسنگ، رشد و ترقی کشورهای در حال توسعه مشکل به نظر می رسد. از سوی دیگر فرآیند پیچیده عملیات استحصال و تصفیه آب و دفع بهداشتی فاضلاب، انتظارات ذینفعان (دولت، سهامداران و مشترکین) از تامین آب سالم و دفع بهداشتی فاضلاب، گسترگی بعد جغرافیایی، سیاستهای حمایتی دولت از اقشار مختلف جامعه، شرایط اقلیمی
، بالا بودن هزینه های تامین آب و دفع فاضلاب، مدیریت و کنترل صحیح هزینه در هر یک از مراحل تولیدی، کنترل و کاهش پرت آب و سایر موارد، تعیین بهای تمام شده درسطح شرکت های آب و فاضلاب و در نهایت شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور یک امر بسیار ضروری است. با استقرار سیستم بهای تمام شده در سطح شرکت ها، مدیریت ها، واحدها و ایجاد هماهنگی، در مراحل مختلف تولید، از ابتدا، کلیه فعالیت های تولیدی شرکت با یکدیگر هماهنگ خواهد شد و مدیریت می تواند با برنامه ریزی مدون به اهداف خود نایل شود. با نگاهی به ضعف ها و توانائی های گذشته و چشم انداز آینده می توان دریافت که رسیدن به عرصه خدمت رسانی آب و فاضلاب، همزمان با رویکردهای سازه ای، توسعه و بازسازی تاسیسات، نیازمند پرداختن به جنبه های مدیریت تقاضا، مدیریت تخصیص، اصلاح شیوه های قیمت گذاری و توجه به ارزش واقعی و اقتصادی آب در تولید و مصرف است. از این رو جلب مشارکت بخش خصوصی در ایجاد و بهره برداری از سازه های آبی، توسعه صنایع پشتیبان، زمینه سازی برای جذب سرمایه های خارجی و ... تنها با تلاش و همت دست اندرکاران در بخش های قانونگذاری، مدیریتی و اجرایی ممکن خواهد بود.
منبع :خبرگزاری جمهوری اسلامی تاریخ : 9 آبان 1388 شاخه : نیرو و انرژی
