طی سال های اخیر حضور روسیه به خصوص در نقشه گازی منطقه و فرامنطقه، رنگ جدی تری به خود گرفته است؛ به گونه ای که با تعریف دو پروژه نورد استریم و سوث استریم، رقیب جدی برای پروژه نابوکو جهت صدور گاز به اروپا شده است. پروژه ای که از سوی بسیاری از مقامات ارشد اقتصادی آسیایی و اروپایی، منبع اصلی تامین کننده گاز آن، ایران است. حال روسیه در اقدامی دیگر حضور خود را در پروژه خط لوله صلح تثبیت کرده است؛ پروژه ای که بر اساس تعریف اولیه طرح توجیه اقتصادی، گاز ایران را از منطقه پارس جنوبی یا شمالی به دو کشور پاکستان و هند صادر کند.
«روسیه اینجا» «روسیه آنجا» «روسیه همه جا»
حال سرکشی روسیه به خط لوله صلح که قریب دو دهه از مذاکرات آن می گذرد، نظر برخی از کارشناسان و تحلیل گران انرژی در کشور را جلب کرده است. روسیه همواره تلاش کرده از حضور حداکثری تا حداقلی در پروژه های راهبردی ایران از جمله تولید نفت از مخزن پارس جنوبی تا ترانزیت نفت، پروژه های پتروشیمی و حالا صادرات گاز به پاکستان و شاید هندوستان بازی بکند. حضور روسیه در پروژه های نفتی ایران که تاکنون منجر به سرمایه گذاری جدی طی سال های اخیر به جز دوفاز پارس جنوبی نشده است؛ ظاهرا تنها در جهت کنترل اطلاعات و مدیریت انرژی در منطقه صورت می گیرد. واژه «تمایل به همکاری ...» عبارت کلیشه ای است که همواره از سوی روس ها شنیده می شود. حال سوال اینجا است که در خط لوله ای که دومین دارنده گاز در جهان، نقش اصلی را در آن بازی می کند حضور روسیه جهت اطمینان خاطر برای هند و پاکستان است؟ ارسال کارت دعوت برای روسیه در پروژه ای که سال ها است ایران برای جلب نظر دو کشور رایزنی و تقلا می کند، چه تعبیری دارد؟
تحریم به سود روس ها
از نگاه تحلیل گران به طور قطع گسترش نفوذ روسیه در پروژه های نفت و گاز ایران تاکنون نتیجه پیش برنده ای برای عبور از تحریم های سرمایه گذاری در نفت و گاز نداشته است و حتی تحریم به سود روس ها تمام شده است.
در این بین نماینده شرکت گازپروم در تهران در حاشیه نشست گازی دوجانبه ایران و پاکستان که اواخر هفته گذشته در تهران انجام شد، اظهار داشته که این شرکت از سال 1998 روی این پروژه کار کرده است.به گزارش ایسنا، ابوبکر شاموزوف اظهار داشته: در تمام این تفاهم نامه ها برای مشارکت و راهبردی کردن عملیات ساخت خط لوله صلح اعلام آمادگی کرده ایم و در مذاکرات اخیر کمیته مشترک ایران و روسیه، مدارکی مبتنی بر حضور گازپروم در این پروژه آماده امضا شده است.
سهم بری روسیه بعدا مشخص می شود
به گفته وی میزان سهم و چگونگی حضور گازپروم پس از تکمیل مذاکرات مشخص خواهد شد. به نظر ما حضور گازپروم در این پروژه می تواند امنیت خط لوله و اهمیت آن را افزایش دهد، زیرا گازپروم تجربه طولانی در ساخت خط لوله های طولانی دارد و می تواند در بخش سرمایه گذاری راهبری موفق باشد.نماینده گازپروم در تهران با بیان اینکه هرچه میزان گاز انتقالی بیشتر باشد، هزینه حمل هر متر مکعب گاز کمتر خواهد شد، توضیح داد: یکی از راه های کاهش هزینه، استفاده از شرکت های بومی است که به این منظور تلاش می شود از شرکت های ایرانی و پاکستانی و امکانات آنها استفاده کنیم.وی یادآوری کرد: هدف از این کار ایجاد اشتغال، توسعه اقتصادی و فنی و درمجموع نزدیکی این کشورهاست. به این ترتیب می تواند شرکت چندجانبه ای برای ساخت خط لوله ایجاد شود که مسائل انتقال پایدار گاز را پیگیری کند.به گفته وی به نظر می رسد راهبری انتقال گاز توسط یک شرکت می تواند موثر باشد، زیرا در روسیه نیز تجربه به گونه ای است که مدیریت 150هزار کیلومتر خط لوله فشار قوی توسط یک مرکز دیسپچینگ انجام می شود.
نشست سه جانبه، یک ماه دیگر
از سوی دیگر حجت الله غنیمی فرد، نماینده ویژه وزیر نفت در خط لوله صلح در پایان روز دوم مذاکرات دوجانبه گازی میان ایران و پاکستان که با حضور ارشاد احمد کلیم، معاون وزیر نفت ومنابع طبیعی پاکستان انجام شد، گفته است: در نشست سه جانبه ایران، پاکستان و هند که طی یک ماه آینده انجام خواهد شد، نمایندگان شرکت گازپروم نیز حضور دارند و برای توافق برسر قرارداد عملیاتی و رئوس ترانزیت گاز به هند مذاکره خواهیم کرد.به گفته وی شرکت گازپروم برای ساخت خط لوله مطالعاتی را انجام داده است که پیش بینی می شود تا 20 روز آینده طرف روسی اطلاعات خود را به روز کند تا پس از دریافت اطلاعات از هند و پاکستان، با دعوت ایران نشستی سه جانبه در نیمه دوم ژانویه تشکیل شود.
همچنین ارشاد احمد کلیم، معاون وزیر نفت و منابع طبیعی پاکستان نیز در پایان مذاکرات خود در تهران اظهار داشت: تلاش می کنیم واردات گاز از ایران زودتر از دسامبر 2013 انجام شود که پیش بینی می شود با توافق بر سر قرارداد عملیاتی و الحاقات باقی مانده حداکثر تا 15 فوریه (26 بهمن) این موارد را امضا کنیم. وی اظهار کرد: از ایران درخواست می کنیم حجم گاز صادراتی را از 5/21 میلیون مترمکعب توافق شده کنونی به روزانه 30 میلیون متر مکعب افزایش دهند. وی درباره آمادگی پاکستان برای ترانزیت گاز ایران به کشور ثالث نیز گفت: دولت پاکستان از قبل آمادگی خود را برای ترانزیت گاز ایران به کشور ثالث اعلام کرده و هم اکنون نیز در نشست تهران مدارک را نهایی خواهیم کرد.
شناسایی کریدور خط لوله
وی درباره حضور هند در خط لوله صلح تصریح کرد: از سال های گذشته منتظر پیوستن هند به این پروژه بودیم و از حضور آنها استقبال می کنیم. معاون وزیر نفت ومنابع طبیعی پاکستان با اشاره به این که پاکستان مشاور ساخت خط لوله را آماده کرده و تمامی مجوزها را از دولت دریافت کرده است، خاطرنشان کرد: کریدوری که باید خط لوله از آن بگذرد، شناسایی و آماده شده است؛ امکان سنجی اقتصادی مسیرهای عبور خط لوله نیز در حال پایان است.
نقل قول از مدیرعامل
وی با اشاره به گفته مدیرعامل شرکت گاز بین ایالتی پاکستان، تشریح کرد: قسمتی از ساخت خط لوله به پیوستن هند بستگی دارد، ولی حتی درصورتی که هند نیاید نیز قطعا به دنبال اتمام ساخت خط لوله گاز تا دسامبر 2013 هستیم. دور جدید مذاکرات صادرات گاز ایران به پاکستان از صبح سه شنبه (10 آذر) طی نشستی در تهران برگزار شد که تا پنجشنبه (12 آذر) ادامه داشت. محور مذاکرات در این دور نهایی کردن قرارداد عملیاتی صادرات گاز و موافقت در رئوس کلی ترانزیت گاز از طریق عبور خط لوله از مسیر پاکستان به کشور ثالث بوده است.قرارداد صادرات گاز که در خرداد ماه امسال با حضور روسای جمهور دو کشور به امضا رسید، به منظور نافذ شدن، نیاز به انجام اقداماتی از جمله مبادله قرارداد عملیاتی و موافقت نامه ترانزیت گاز از پاکستان به هندوستان و کسب مجوزهای لازم از سوی مقامات رسمی دو کشور دارد.در این رابطه پیش تر حجت الله غنیمی فرد، نماینده ویژه وزیر نفت در مذاکرات صادرات گاز به پاکستان گفته بود که هیات پاکستانی به زودی زمان دقیق سفر خود به ایران را برای امضای بند نافذ شدن قرارداد صادرات گاز به پاکستان اعلام می کند.
بندهای باقی مانده
در قرارداد صادرات گاز به پاکستان بندهایی وجود دارد که تا زمانی که آن بندها اجرا نشود، قرارداد نافذ نمی شود. یک بند این است که قرارداد عملیاتی امضا شود؛ بند دیگر این است که دو طرف مجوزهای لازم را از دولت های متبوع خود بگیرند و بند سوم اینکه برای ترانزیت گاز از پاکستان به هندوستان، hoa (سرفصل های توافق نامه) امضا شود.
در این رابطه مجوز داخلی دو کشور از دولت ها گرفته، نشست های کارشناسی برای توافق سر فصل های ترانزیت گاز از پاکستان به هند انجام و توافق مربوط به عملیات فنی (operation agreement) تهیه شده که به این ترتیب با امضای آنها در نشستی که قرار است طی هفته های جاری در تهران برگزار شود، قرارداد نافذ خواهد شد. به این ترتیب، پس از این که قرارداد نافذ شد، دوطرف باید به دنبال اجرای خط لوله بروند که در این زمینه ایران حدود 250 کیلومتر از خط لوله از ایرانشهر تا مرز پاکستان را باید اجرا کند و خط لوله عسلویه ایرانشهر نیز در حال تکمیل است. پاکستان نیز در خاک خود باید خط لوله ای به طول 800 تا 900 کیلومتر آماده کند که تا سال 2014 زمان برای انجام این کار وجود دارد.
منبع :روزنامه دنيای اقتصاد تاریخ : 14 آذر 1388 شاخه : نیرو و انرژی
