باکو- کارشناسان مسایل سیاسی و انرژی معتقدند، ایران حلقه مفقوده طرح های انرژیک منطقه به خصوص طرح بزرگ گازی نابوکو است. این اذعان کارشناسان و مقامات مختلف جهان از جمله حلمی گولر وزیر انرژی ترکیه ، دکتر مارک کنز استاد سرشناس مسایل سیاسی دانشگاه های آمریکا ، رییس جمهوری ترکیه و مقامات مجارستان و اتریش است که اظهار می دارند ما به گاز ایران نیاز داریم و باید با واقع نگری در این خصوص همکاری کرد. حلمی گولر وزیر انرژی ترکیه بارها از جمله در نشست اخیر انرژی در باکو و نیز چندی پیش، پس از ترک ایران در آنکارا اعلام کرد ما به گاز ایران محتاج هستیم و همکاری بزرگ گازی ایران و ترکیه می تواند زمینه همکاری ایران در طرح نابوکو را فراهم کند و این در حالی است که عبدالله گل رییس جمهوری ترکیه نیز درباکو بر استفاده از طرح های انرژیک و امکانات ایران در منطقه تاکید کرد. سخنان دکتر مارک کنز که شب گذشته با شرکت در میزگردی از طریق تلویزیون های مختلف جهان پخش شد حاکی از آن بود که طرح گازی نابوکو که قرار است گاز حوزه دریای خزر و آسیای مرکزی را از ترکیه به اروپا منتقل کند بدون گاز ایران طرح کاملی نیست و باید زمینه همکاری ایران را برای مشارکت در این طرح فراهم کرد چرا که ایران قدرت گازی منطقه بوده و از نظر جغرافیا نیز دارای اهمیت است. وی با یادآوری درگیری ها و ناامنی های ایجاد شده در جنگ روسیه و گرجستان که خط لوله های انرژیک عبوری از این مناطق را مورد تهدید قرار داد، افزود : این واقعیت روشن شد که ایران مسیر مناسبی برای عبور خط لوله گازی نابوکو و دیگر طرح های انرژیک در منطقه است. این در حالیست که مقامات اتریش، مجارستان و سوییس نیز در پی انعقاد قرارداد همکاری انرژی با ایران اذعان کردند که اروپا باید واقعیت های ایران را قبول کند و در همکاری با ایران واقع بین باشند. به اعتقاد کارشناسان و صاحبنظران ، خط لوله بزرگ گازی نابوکو که قرار است از نزدیکی مرز گرجستان یا ایران آغاز و از طریق ترکیه گاز حوزه دریای خزر و آسیای مرکزی را به بازراهای اروپا منتقل کند طرحی غیر اقتصادی و تحمیلی از سوی آمریکا است . چرا که اکنون نگرانی هایی در خصوص عدم تامین این خط لوله سه هزار کیلومتری که طبق برآوردها با هزینه هنگفت هفت میلیارد و 900 میلیون یورو احداث و با بهره برداری در سال 2013 سالانه 30 میلیارد متر مکعب گاز ذخایر دریای خزر و منطقه خاورمیانه را از مسیر ترکیه، بلغارستان، رومانی و مجارستان به یک قطب گازی در اتریش منتقل کند، وجود دارد. هادی شیخ غفوری کارشناس ارشد روابط بین الملل ایران درجمهوری آذربایجان با اشاره به اینکه طرح گازی نابوکو طرحی سیاسی و آمریکایی با هدف انزوای ایران و روسیه در محیط بین المللی است افزود : کشورهای کوچک منطقه هم از نظر جغرافیا و هم ازنظر ذخایر گاز در مقابل ایران چندان مورد توجه نیستند در حالی که ایران با برخورداری از 17 درصد ذخایر گاز دنیا دومین قدرت گاز جهان محسوب می شود و بهترین و اقتصادی ترین مسیر انتقال انرژی به شمار می رود. وی اضافه کرد: ایران حلقه مفقوده طرح های انرژیک منطقه به خصوص طرح گازی نابوکو است و بدون مشارکت ایران این طرح ها غیر اقتصادی و ناموفق است و گاز ایران و عراق عامل اصلی برای اجرایی شدن طرح نابوکو در سال 2013 است و در این میان ایران نیز تمایل به مشارکت در تمامی طرح های انرژیک دارد. این کارشناس ارشد روابط بین الملل وزارت امور خارجه ایران بااشاره به نشست اخیر انرژی در باکو گفت: مقامات بلند پایه هفت کشور و مسوولان انرژی شرکت کننده از 22 کشور جهان در این اجلاس در بررسی مسایل و موانع موجود به نگرانی های پیش رو در خصوص طرح های انرژیک از جمله طرح نابوکو پی بردند شیخ غفوری با بیان اینکه دیگر هدف نشست باکو تقویت مسیرهای انتقال انرژیک شرق غرب بود اضافه کرد : ذخایر انرژیک و جایگاه برتر ایران درمنطقه باعث شد حلمی گولر وزیر انرژی ترکیه پس از این نشست بلافاصله برای رایزنی با مقامات ایران راهی تهران شود. معاون سفارت جمهوری اسلامی ایران در جمهوری آذربایجان گفت : آنچه مورد اذعان تمامی مقامات از جمله متولیان اصلی طرح نابوکوست ، این است که احیای طرح گازی نابوکو تنها با حضور ایران ممکن خواهد بود. وی هدف عمده ازاین طرح را رهایی اروپا از انحصار گاز روسیه دانست و گفت:
اکنون 90 درصد گاز اروپا از سوی روسیه تامین می شود و به طور کلی دیپلماسی گاز روسی در فصل سرما آغاز و به اهرمی برای چانه زنی روسها تبدیل می شود و اروپا سعی در رهایی از این مشکل دارد. این کارشناس ارشد روابط بین الملل افزود : از سوی دیگر کشورهای اروپایی تحت فشار آمریکا درصد انزوای ایران در محیط بین المللی هستند و قصد دارند با اجرای طرحی با فشار آمریکا از خرید گاز ایران صرفنظر کنند ولی اروپاییان واقعیت ها را درک کرده اند و در این میان می توان به سخنان مقامات اتریش، مجارستان و سوییس اشاره کرد که دیگر مقامات اروپایی را به واقع نگری در این زمینه دعوت کردند. شیخ غفوری اضافه کرد: اگر چه اهتمام مقامات غربی بر این است که با انجام این طرح به نوعی ایران را در محیط بین المللی منزوی کنند ولی واقعیت ها و اذعان برخی مسوولان اروپایی و کارشناسان حکایت از آن دارد که بدون حضور ایران که 17 درصد ذخایر گاز جهان را دارد، اجرای این طرحها غیر ممکن است. وی یادآور شد : جمهوری آذربایجان از ذخایر گاز چندانی برخوردار نیست و تنها گاز ترکمنستان مورد توجه است و این ذخایر نیز در مقابل ذخایر گازی ایران و روسیه ناچیز است. علاوه بر این به اعتقاد دیگر صاحبنظران و کارشناسان ، رقیب بودن خط لوله نابوکو با خط لوله روسی ساوت استریم که قرار است حجم بیشتری از گاز روسیه را به جنوب شرقی و مرکز اروپا منتقل کند، یکی از نگرانیهای کشورهای منطقه از جمله جمهوری آذربایجان است. درطرح احداث خط لوله گاز نابوکو، تاکنون تنها جمهوری آذربایجان موافقت کرده تا مقادیری گاز به این خط لوله اختصاص دهد و سایر تامین کنندگان بالقوه گاز که شامل ترکمنستان، قزاقستان، مصر و عراق هستند تاکنون در این خصوص تضمینی ندادند و این روند نیز از دیگر نگرانی های طرف ها از جمله جمهوری آذربایجان بوده و به نظر می رسد به همین دلیل باکو اخیرا اعلام کرد که حاضر است نیازهای مالی اجرای این طرح را برعهده گیرد. این نگرانی ها برای خط لوله نابوکو و نیز ذخایر انرژی منطقه باعث شده تا سران شش کشور و نیز مسوولان انرژی 22 کشور جهان در باکو گردهم آیند تا ذخایر انرژی منطقه و راه های مناسب و جدید انتقال انرژی از جمله طرح گازی نابوکو را مورد بررسی قرار دهند که در این میان رییس جمهوری ترکیه بر استفاده از طرح ها و امکانات ایران تاکید داشت. بر اساس پیش بینی هایی که حاکی از به پایان رسیدن منابع نفت جمهوری آذربایجان تا سال 2020 است، تکیه گاه انرژی این کشور گاز می باشد که این مهم نیز اکنون به منازعه میان روسیه و غرب تبدیل شده است ، چرا که این میدان گازی سالانه 30 میلیارد متر مکعب گاز تولید می کند و روسیه برای محتاج نگه داشتن اروپا به گاز و حفظ قدرت گازی خود در جهان پیشنهاد خرید همه تولیدات این میدان گازی را به قیمت بازار داده ولی باکو هنوز به این پیشنهاد پاسخ نداده و علاقه مند به یافتن شرکایی از غرب است ولی همواره با نگرانی هایی مواجه است. طرح خط لوله گاز نابوکو برای واردات گاز از حوزه دریای خزر و آسیای میانه یکی از اولویت های اتحادیه اروپا به منظور کاهش وابستگی به گاز روسیه به شمار می رود، ولی کارشناسان مسایل اقتصادی و انرژی معتقدند که جمهوری آذربایجان به تنهایی نمی تواند برای تضمین مقادیر کافی گاز اقدام کند بلکه این کار نیازمند یک توافق سیاسی است. این طرح بارها به دلایل مختلف به تاخیر افتاده و با تردیدهایی در مورد تضمین حجم کافی گاز از کشورهایی که زمانی بخشی از شوروی بودند و اکنون شاهد اعمال نفوذ شدید شرکت روسی گازپروم هستند، رو به رو شده و مناقشه اخیر گرجستان این نگرانی ها را تشدید کرده است. الهام شعبان، رییس موسسه مطالعات نفت جمهوری آذربایجان پیشتر در گفت وگو با روزنامه روسی زبان نوویه ورمیا اعلام کرده بود که این کشور آماده تامین مالی طرح گازی نابوکو است و علاوه بر این حاضر به انتقال گاز کشورهای آسیای میانه از طریق این طرح است و با این اهداف دفتر نمایندگی شرکت دولتی نفت جمهوری آذربایجان (سوکار) در اتریش به عنوان مبتکر طرح مذکور ایجاد شده است. وی با اشاره به اینکه عملیات ساختمانی این طرح در دست انجام بوده و قرار است در سال 2013 میلادی به پایان برسد، گفت: این طرح برای رفع نیاز گازی و تامین امنیت انرژی کشورهای اروپایی درنظر گرفته شده و جمهوری آذربایجان دراین طرح نقش ترانزیتی و تامین کننده گاز را بر عهده دارد. وی همچنین اظهار داشت که در زمان حاضر میان شرکت گازپروم روسیه و سوکار نیز مذاکراتی دراین خصوص در جریان است. راسم آقایوف، کارشناس سرشناس مسایل سیاسی جمهوری آذربایجان نیز درگفت وگو با خبرگزاری غیردولتی نووستی اعلام کرده که طرح گازی نابوکو طرحی آمریکایی است و هدف اصلی از طراحی این خط لوله توسط آمریکا ایجاد مسیرهای جدید برای انتقال ذخایر انرژی حوزه دریای خزر خارج از قلمرو روسیه است، ولی واضح است که این طرح بدون مشارکت روسیه امکان پذیر نیست و محروم کردن روسیه از طرح گازی نابوکو که خود از ذخایر انرژی زیادی برخوردار است، انتقال نفت و گاز منطقه به بازارهای جهانی امکان پذیر نیست. وفا قلی زاده، کارشناس سیاسی باکو که اظهاراتش در روزنامه آزادلیق درج شده ، آمریکا را طراح پروژه گازی نابوکو و اجراکننده آن اعلام کرد و افزود: آذربایجان یکی از شرکای این طرح است و روسیه اگر مشکلی دارد باید با آمریکا حل کند و باکو بنا به خواست روسیه نمی تواند علیه آمریکا اقدام به خرابکاری کند. در این میان مبارزه قدرت میان روسیه و گرجستان، جمهوری آذربایجان را به عنوان متحد نزدیک گرجستان به وحشت انداخته زیرا از این نگران است که ذخایر عظیم انرژی آن کشور وجه المصالحه مبارزه روسیه و غرب قرار گیرد. این مهم باعث شده تا جمهوری آذربایجان رویکرد سیاسی خود را که قبلا بیشتر متوجه غرب بود کمی به سوی روسیه متمایل کند و اکنون باکو از افتادن مجدد به حلقه اقتدار روسیه که سابقه ای تاریخی دارد بیمناک است چرا که در زمان شوروی سابق ، همه منابع عظیم انرژی آذربایجان به تصرف شوروی ها درآمد.
سیاست دولت فعلی جمهوری آذربایجان که مبتنی بر توسعه ذخایر انرژی و درآمدهای آن استوار است و در این خصوص سرمایه گذاری های کلانی را انجام داده اکنون این کشور را با چالشی مواجه ساخته است ،چرا که انفجار در خط لوله نفتی باکو، تفلیس، جیهان در بخش ارزنجان ترکیه و سپس انفجار چند بمب در پی جنگ روسیه و گرجستان در نزدیک این خطوط لوله که شاهرگ حیاتی نفت
منبع :خبرگزاری جمهوری اسلامی تاریخ : 2 آذر 1387 شاخه : نیرو و انرژی
