بندر چابهار که از قدیم الایام به همین نام خوانده می شده است، تنها بندر اقیانوسی کشورمان و یکی از مهم ترین بنادر اقیانوسی جهان به لحاظ موقعیت استراتژیک و ژئوپلتیک است؛ به طوری که از تاریخچه آن مشهود است یکی از بنادر اصلی مورد توجه پرتغالی ها در عصر حضور این کشور در تاریخ سیاسی و اقتصادی ایران بوده است.
در واقع با نگاهی به موقعیت سرزمین چابهار و ظرفیت های بالقوه این بندر که هم اکنون در بسیاری از جهات توسعه مورد غفلت و بی توجهی قرار دارد با این پرسش مواجه می شویم که دلایل توسعه نیافتگی یا اساسا عوامل استمرار محرومیت در این منطقه راهبردی کشور به لحاظ سیاسی، اقتصادی و اجتماعی چیست؟ اطلاعات منتشر شده نشان می دهد که موقعیت چابهار به لحاظ جغرافیایی و آب و هوایی تشابه نزدیکی به میامی آمریکا به واسطه نزدیکی به مدار راس سرطان و عرض جغرافیایی حدود 25 درجه شمالی دارد.
در شرایط فعلی شاخص های سطح رفاه و امنیت اقتصادی و اجتماعی در منطقه چابهار قابل دفاع نیست و هر بازدیدکننده ای را به شگفتی وامی دارد که چگونه با این موقعیت ناب منطقه ای و بین المللی در این بندر بایستی شاهد این همه محرومیت و نابسامانی مدیریت باشیم و آیا اساسا مردم منطقه چابهار سزاوار این وضعیت نامناسبند؟ از زمان تاسیس منطقه آزاد چابهار که تفاوت ها میان اقتصاد این منطقه و شهر چابهار رو به تزاید گذاشته است، شاهد نگاه تازه ای به توسعه در این بندر مهم اقیانوسی کشور بوده ایم، اما به دلیل بی ثباتی سیاست ها و برنامه های اجرایی و از همه مهم تر بی ثباتی مدیریتی و عدم تدابیر علمی و واقع بینانه در حال حاضر هم در منطقه آزاد و هم شهر چابهار، چارچوب مشخصی برای توسعه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی که وجه غالب آن افزایش رفاه عمومی و در سطح کلان توسعه زیرساخت های منطقه به منظور کسب عواید ارزی قابل توجه برای کشور باشد به چشم نمی خورد. امروزه کمتر کشوری را می توان یافت که در نقطه ای از کشور مسیری برای راهیابی به آب های آزاد داشته باشد و از آن برای توسعه اقتصادی خود حداکثر بهره برداری را ننماید. جالب است در حال حاضر ایران به رغم اینکه از شمال و جنوب دسترسی استراتژیک دریایی به کشورهای متعددی دارد و نیز 12 کشور محصور در خشکی صرفا از طریق ایران به آب های آزاد دسترسی دارند منطقه چابهار به عنوان مهم ترین بندر اقیانوسی قابل دسترس کشورهای همسایه ایران بلااستفاده به حال خود رها شده است. هم اکنون دو وجه توسعه و محرومیت در منطقه چابهار در مقابل یکدیگر هستند. البته سیمای توسعه ای که در منطقه آزاد چابهار مشهود است، می توانست و می تواند در سطح بسیار بالاتری قرارداشته باشد، ولی نگاه راهبردی به این منطقه دچار چالش ساختاری در مدیریت دولتی و عدم تخصیص منابع مالی مورد نیاز برای ایجاد و توسعه زیرساخت ها است. خلیج چابهار با آبخور مناسب بهترین و مناسب ترین لنگرگاه طبیعی برای شناورها است که با سرمایه گذاری دولت و بخش خصوصی می تواند به اصلی ترین بندر در سطح منطقه در مقایسه با بنادر پاکستان تبدیل شود. فرصت های بسیار مناسبی در حال حاضر فراهم است تا بندر چابهار به یک سایت بندری مدرن و پیشرفته مبدل شود که از جمله می توان به تمایل تجار و بازرگانان کشورهای همجوار برای ترانزیت و صادرات مجدد کالا از چابهار و نیز موانع امنیتی پاکستان برای خدمات رسانی به محموله های ترانزیتی به مقاصد افغانستان و آسیای میانه اشاره نمود. حجم بالای کالاهای ترانزیتی به مقصد کشور افغانستان و حوزه کشورهای آسیای میانه از فرصت های مهمی است که با رونق سرمایه گذاری و توسعه زیرساخت های بندری و تجاری در چابهار می توان ریشه محرومیت و ناامنی را خشکاند. توسعه فعالیت های تجاری به عنوان یکی از ارزان ترین امور اقتصادی که به دنبال خود سایر بخش های اقتصادی را فعال می کند، می بایست در راس اولویت های کاری دولت در چابهارباشد. البته این موضوع نیازمند تحقق شروطی از جمله الحاق شهر چابهار و بنادر و اسکله های شهید بهشتی و شهید کلانتری به محدوده منطقه آزاد چابهار و همچنین تسریع در ساخت فرودگاه بین المللی چابهار و اتصال ریلی بندر آن به شبکه سراسری حمل و نقل ریلی کشور است. ظرفیت های قانونی بسیاری هم در راستای توسعه منطقه و رفع محرومیت های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی وجود دارد که می توان به مصوبات دولت درخصوص توسعه محور شرق اشاره نمود. از دیگر ظرفیت های طبیعی بندر چابهار می توان به منابع غنی شیلاتی حوزه این بندر اشاره کرد که به رغم اینکه یک بخش معیشتی برای مردم محلی است و تا حدودی نیز با حضور دولت از طریق شرکت صید صنعتی انجام می گیرد لیکن از سطح واقعی بهره برداری از فرصت ها و منابع شیلاتی منطقه با رویکرد صادراتی بسیار فاصله دارد. با توجه به تجارب ونیز فرصت های صادراتی مطلوبی که برای این بخش فراهم است، بایستی با جلب نظر و سرمایه بخش خصوصی و سرمایه گذاران خارجی در جهت ایجاد بزرگ ترین پایانه تولیدی و صادراتی شیلات و آبزیان کشور در چابهار اقدام کرد. نتایج آسیب شناسی و بررسی های کارشناسی اخیر نشان می دهد که در حال حاضر بسیاری از مزیت های اقتصادی منطقه آزاد چابهار نسبت به سرزمین اصلی پایین تر است و هر راهکاری که به ارتقای این مزیت ها و برجسته شدن جایگاه و افزایش تاثیرگذاری نقش منطقه آزاد چابهار در اقتصاد ملی و منطقه ای منجر شود یقینا به توسعه همه جانبه محور شرق کشور و کاهش محرومیت ها در محیط پیرامونی آن کمک خواهد کرد.
منبع :روزنامه دنيای اقتصاد تاریخ : 12 اسفند 1388 شاخه : تجارت و بازرگانی
