نیاز کشور به واردات 22میلیون لیتر بنزین در روز برای مصرف داخل، بهانه ای شده که هر از گاه فشارهای بین المللی روی کشور دو چندان شود، اما این یک روی سکه است. روی دیگر سکه تحریم، چیزی است که کمتر دیده می شود و آن فرصت هایی است که از دل تحریم نمایان می شود. در این روزها که فشارهای ناشی از تحریم به اوج رسیده است، کمتر کسی فکر می کند که از یکی دو سال آینده کشور با موج افتتاح و بهره برداری از پالایشگاه های متعدد در جای جای کشور روبه رو خواهد شد. پالایشگاه هایی بزرگ که نه تنها کشور را از واردات بنزین بی نیاز می کند، بلکه آن را به یک صادر کننده بزرگ هم در منطقه مبدل می کند. جشن واقعی خودکفایی بنزین چندان دور نیست. روزی که به تدریج ظرفیت تولید بنزین نسبت به امروز 5/2 برابر افزایش می یابد. روزی که ظرفیت تولید و پالایش بنزین روزانه از 44 میلیون لیتر بهمن 88، به 107میلیون لیتر بهمن 91 می رسد. این همان نهضت پالایشگاه سازی است. در آینده نه چندان دور خودروها بنزین تولیدی 7 پالایشگاهی را مصرف می کنند که سنگ بنای آن هریک با پیشرفت فیزیکی متفاوت، از مدتی قبل پایه گذاری شده است. آنچه در ذیل از نظر شما می گذرد، اهم طرح ها و پروژه های شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی است.
***
طرح ها و پروژه های مهم در دست اجرا
الف- طرح های بهینه سازی و توسعه پالایشگاه ها
مطالعه طرح جامع پالایشگاه ها و تعیین و طراحی طرح جامع (master plan) برای هر پالایشگاه در سال های گذشته توسط مشاورین داخلی و خارجی انجام گرفته است. اهداف این طرح عبارتند از:
* بهینه سازی الگوی پالایش
* کاهش تولید محصولات کم ارزش مثل نفت کوره
* افزایش تولید محصولات با ارزش مانند بنزین موتور
* کیفی سازی فرآورده های نفتی برابر استاندارد
یورو-5
* کاهش مصرف انرژی
* کاهش سوخت و ضایعات
* اصلاح سیستم های کنترل
*اصلاح ساختار نیروی انسانی و اقتصادی کردن عملیات پالایشگاه ها
طرح توسعه و بهینه سازی پالایشگاه اراک
*افزایش ظرفیت پالایشگاه تا 250 هزار بشکه نفت خام در روز به موازات ارتقای کیفیت فرآورده ها
* تبدیل مواد سنگین پالایشگاه به مواد سبک و با ارزش با استفاده از فن آوری جدید
* بهبود شرایط و عملکرد اقتصادی پالایشگاه و افزایش کیفی محصولات با رعایت استانداردهای یورو-5
* پیش بینی میزان افزایش مواد تقطیری شامل گاز مایع، بنزین موتور، نفت سفید/atk و نفت گاز به ترتیب روزانه حدود 7/1 میلیون لیتر، 5/11 میلیون لیتر، 7/1 میلیون لیتر و 1 میلیون لیتر و کاهش نفت کوره به میزان 5 میلیون لیتر در روز.
* فاز طراحی بنیادی خاتمه یافته و در فاز طراحی تفضیلی 31/94 درصد، در فاز تدارکات 54/83 درصد و اجرا و پیش راه اندازی 68/69 درصد پیشرفت داشته است. پیشرفت کل طرح 7/69درصد است.
طرح بهبود فرآیند و بهینه سازی پالایشگاه اصفهان
* تبدیل مواد سنگین پالایشگاه به مواد سبک و با ارزش و ارتقای کیفی
* پیش بینی افزایش مواد تقطیری شامل گاز مایع، بنزین موتور و نفت گازونفت سفید روزانه به ترتیب حدود 1/2 میلیون لیتر، 4/6 میلیون لیتر و 4/1 میلیون لیتر و 8/0 میلیون لیتر و کاهش نفت کوره 5/10 میلیون لیتر
* این طرح به دو بسته b و a,c,d,e تقسیم شده است. درصد پیشرفت کل بسته a.c.d.e بالغ بر 73/14 است و همچنین پیشرفت بسته b بالغ بر 81/13 درصد است.
* طرح بهینه سازی و اصلاح فرآیندهای پالایشگاه تهران
* امکان تصفیه نفت خام سنگین جدید که از سال 88 به بعد تحویل پالایشگاه می گردد.
* ارتقای کیفی محصولات به سطح استاندارد
یورو-5.
* پیشرفت کل طرح در حدود 88/54 درصد است.
* طرح توسعه و بهینه سازی پالایشگاه لاوان
1 - طرح استحصال گاز مایع پالایشگاه لاوان: پس از راه اندازی واحد تبدیل «کاتالیستی» این پالایشگاه به دلیل عدم وجود تاسیسات تصفیه و تفکیک گازمایع و نیاز پالایشگاه به سوخت، طرح تولید گازمایع به منظور جلوگیری از سوختن گازهای مازاد مشعل شرکت نفت فلات قاره و استحصال گازمایع به مرحله اجرا درخواهد آمد. این طرح خاتمه یافته است.
2 - افزایش ظرفیت تا 50 هزار بشکه در روز نفت خام و میعانات گازی:
پیش بینی افزایش مواد تقطیری شامل گاز مایع، بنزین موتور، نفت سفید / atk و نفت گاز به ترتیب روزانه حدود 2/0 میلیون لیتر، 9/1 میلیون لیتر، 6/0 میلیون لیتر و 3/0 میلیون لیتر
* پیشرفت کل طرح در حدود 51/55 است.
* طرح تثبیت ظرفیت پالایشگاه آبادان
* شامل جمع آوری واحدهای فرسوده قدیمی و احداث یک خط (train) جدید 210 هزار بشکه ای و تلفیق آن با واحدهای موجود
* انجام اصلاحات لازم به منظور ارتقای کیفی فرآورده و اقدامات زیست محیطی
* احداث 11 مخزن با ظرفیت کل 210 میلیون لیتر
* پیش بینی افزایش مواد تقطیری شامل گازمایع، پروپیلن، بنزین موتور، نفت سفید/atk، نفت گاز و نفت کوره به ترتیب به میزان 5/1 میلیون لیتر در روز، 45/0 میلیون لیتر در روز، 2/ 6 میلیون لیتر در روز، 9/3 میلیون لیتر در روز، 59/15 میلیون لیتر و 1/7 میلیون لیتر در روز
* طراحی پایه مربوط به پروژه تثبیت ظرفیت خاتمه یافته است.
* در پروژه مربوط به ساخت مخازن (11 دستگاه) پیشرفت قسمت مهندسی 4/ 99 درصد، پیشرفت تدارکات 1/ 76 درصد و پیشرفت اجرا 3/72 درصد است.
ب- طرح های بنزین سازی
* طرح احداث مجتمع کت کراکر (بنزین سازی)
* براساس مصوبه هیات مدیره پالایش و پخش، احداث کامل واحدهای کت کراکر، الکیلاسیون، بازیافت اسیدسولفوریک، گوگردسازی، تصفیه lpg و سرویس های جنبی واحدهای مزبور به جای بازسازی آنها درنظر گرفته شده است.
* فاز لیسانس و مهندسی پایه خاتمه پیدا کرده و در فاز مهندسی تفضیلی 8/97 درصد، تدارکات 58/93 درصد، سیویل و سازه 94/91 درصد، فاز نصب و پیش راه اندازی 73/60 درصد و فعالیت های پیش بینی نشده 90 درصد پیشرفت داشته است. پیشرفت کل طرح 96/82 درصد است.
* طرح بنزین سازی پالایشگاه تهران
* تولید حداکثر بنزین با احداث واحد ایزومریزاسیون به ظرفیت 18000 بشکه در روز و یک واحد تصفیه نفتای سبک به عنوان خوراک واحد ایزومریزاسیون به همان ظرفیت
*پیش بینی افزایش بنزین به میزان 1.8 میلیون لیتر درروز
* پیشرفت کل طرح 4/72 درصد است.
* طرح بنزین سازی پالایشگاه اصفهان
* پیش بینی افزایش روزانه این طرح شامل افزایش بنزین موتور به میزان 3 میلیون لیتر در روز و کاهش نفت سفید و نفت گاز روزانه به ترتیب حدود 7/1 میلیون لیتر و 6/0 میلیون لیتر
* فاز مهندسی پایه خاتمه پیدا کرده و در بخش مهندسی تفضیلی 9/93 درصد، تدارکات 5/74 درصد و سیویل و سازه 59/26 درصد پیشرفت داشته است. پیشرفت کل طرح 3/55 درصد است.
* طرح بنزین سازی پالایشگاه تبریز
* پیش بینی افزایش بنزین موتور به میزان 9/0 میلیون لیتر در روز و کاهش نفت سفید به میزان 6/0 میلیون لیتر در روز
* پیشرفت کل طرح 53/51 درصد است.
* طرح بنزین سازی پالایشگاه بندرعباس
*افزایش تولید بنزین موتور به میزان 5/2 میلیون لیتر در روز
*پیشرفت کل طرح بالغ بر 06/36 درصد است.
ج- طرح های احداث پالایشگاه های جدید
*طرح احداث پالایشگاه جدید تبریز (شهریار)
*احداث پالایشگاه جدید با ظرفیت 150 هزار بشکه در روز
*کیفیت محصولات در سطح استاندارد یورو-5
*پیش بینی تولید فرآورده های گازمایع، پروپیلن، بنزین موتور و نفت گاز به ترتیب روزانه حدود 1/1 میلیون لیتر، 4/0 میلیون لیتر، 1/8 میلیون لیتر و 3/9 میلیون لیتر
*طرح در مرحله طراحی بنیادی بوده و پیشرفت آن 03/99 درصد و پیشرفت کل طرح در حدود 48/3 درصد است.
* طرح احداث پالایشگاه جدید نفت خام بسیار سنگین بندرعباس (پالایشگاه هرمز)
*احداث پالایشگاه جدید برای تصفیه نفت خام بسیارسنگین ایران (20=api) با ظرفیت 300 هزار بشکه در روز
*پیش بینی میزان تولید این طرح که با مشارکت بخش خصوصی انجام خواهد شد شامل فرآورده های گازمایع، پروپیلن، بنزین موتور و نفت گاز به ترتیب به میزان 4/4 میلیون لیتر در روز، 42/0 میلیون لیتر در روز، 7/15 میلیون لیتر در روز و 4/23 میلیون لیتر در روز است.
*طرح در مرحله طراحی بنیادی بوده و پیشرفت کل طرح 41/7 درصد است.
*طرح احداث پالایشگاه جدید نفت خام بسیار سنگین آبادان (پالایشگاه خوزستان)
*احداث پالایشگاه جدید برای تصفیه نفت خام بسیار سنگین ایران (20= api) با ظرفیت 180 هزار بشکه در روز
*پیش بینی میزان تولید این طرح که با مشارکت بخش خصوصی انجام خواهد شد شامل فرآورده های گازمایع، بنزین موتور، نفت سفید/atk و نفت گاز به ترتیب 9/1 میلیون لیتر در روز، 4/9 میلیون لیتر در روز، 8/7 میلیون لیتر در روز و 9/11 میلیون لیتر در روز است.
*طرح در مرحله طراحی بنیادی است.
*طرح احداث پالایشگاه جدید میعانات گازی بندرعباس (پالایشگاه خلیج فارس)
*احداث سه ردیف پالایشگاه هریک به ظرفیت 120 هزار بشکه در روز در کل 360 هزار بشکه در روز با استفاده از میعانات گازی تولید شده در بندرعسلویه.
*پیش بینی میزان تولید این طرح که با مشارکت بخش خصوصی انجام خواهد شد شامل فرآورده های گازمایع، بنزین موتور، نفت سفید و نفت گاز به ترتیب 3 میلیون لیتر در روز، 6/35 میلیون لیتر در روز، 3/3 میلیون لیتر در روز و 8/13 میلیون لیتر در روز است.
*پیشرفت کل طرح 7/30 درصد است.
* طرح احداث پالایشگاه جدید میعانات گازی شیراز (پالایشگاه پارس)
* احداث پالایشگاه جدید به ظرفیت 120 هزار بشکه در روز با استفاده از میعانات گازی تولید شده در بندر عسلویه
*پیش بینی میزان تولید این طرح که با مشارکت بخش خصوصی انجام خواهدشد، شامل فرآورده های گازمایع، بنزین موتور، نفت سفید / atk و نفت گاز به ترتیب روزانه حدود 1/1 میلیون لیتر، 4/11 میلیون لیتر، یک میلیون لیتر و 5/4 میلیون لیتر در روز است.
* طرح در مرحله طراحی بنیادی بوده و پیشرفت آن 56/7 درصد است.
* طرح احداث پالایشگاه جدیدکاسپین
* احداث پالایشگاه جدید کاسپین به ظرفیت 300 هزار بشکه در روز در استان گلستان
* پیش بینی تولید مواد تقطیری شامل گازمایع، پروپیلن، بنزین موتور، نفت سفید/atk و نفت گاز به ترتیب به میزان 5/4 میلیون لیتر در روز، یک میلیون لیتر در روز، 6/20 میلیون لیتر در روز، 7/4 میلیون لیتر در روز، 2/11 میلیون لیتر در روز و نفت کوره 8/5 میلیون لیتر در روز
* طرح در مرحله طراحی بنیادی است.
* طرح احداث پالایشگاه جدید کرمانشاه (پالایشگاه آناهیتا)
* احداث پالایشگاه جدید کرمانشاه به ظرفیت 150 هزار بشکه در روز
* پیش بینی تولید مواد تقطیری شامل گازمایع، بنزین موتور، نفت سفید/atk و نفت گاز به ترتیب به میزان 6/0 میلیون لیتر در روز، 9/ 6 میلیون لیتر در روز 3/5 میلیون لیتر در روز، 6/8 میلیون لیتر در روز و نفت کوره 2 میلیون لیتر در روز
* طرح در مرحله طراحی بنیادی است.
د- طرح های خطوط انتقال نفت خام، میعانات گازی و فرآورده
* طرح احداث خط لوله انتقال فرآورده مسیر
آبادان / ماهشهر
* انتقال فرآورده های نفتی از آبادان به ماهشهر و بالعکس با ظرفیت 120000 بشکه در روز
* پیشرفت کل کار 06/72 درصد است.
* طرح احداث خط لوله تبریز / ارومیه
* طرح احداث خط لوله 14 اینچی فرآورده مسیر تبریز/خوی/ارومیه به ظرفیت 65000 بشکه
* افزایش ظرفیت انتقال فرآورده های نفتی از تبریز به میاندوآب به میزان 30000 بشکه در روز
* تعویض و افزایش ضخامت 20کیلومتر خط لوله 8اینچ ابتدای مسیر
* احداث سه مخزن ذخیره هر یک به ظرفیت 11000متر مکعب
* نصب سه دستگاه پمپ جدید و سایر تاسیسات جانبی
*پیشرفت کل کار 69/33 درصد است.
*طرح افزایش ظرفیت خطوط لوله بندرعباس – اصفهان
*افزایش ظرفیت انتقال فرآورده در مسیر بندرعباس/اصفهان به میزان 100هزار بشکه در روز از طریق افزایش ظرفیت پمپاژ تلمبه خانه های مسیر بندرعباس/ رفسنجان و احداث خط لوله جدید 20 اینچ از رفسنجان به اصفهان
عملیات اجرایی خط لوله به اتمام رسیده است.
*طرح احداث خط لوله نکا/جاسک
*انتقال نفت خام حوزه دریای خزر از بندر نکا به پایانه جاسک با ظرفیت یک میلیون بشکه در روز
*طرح در مرحله طراحی بنیادی است.
*خط لوله جدید مسیر تهران/تبریز
*احداث یک رشته خط لوله جهت تامین خوراک پالایشگاه شهریار به ظرفیت 150هزار بشکه درروز
*طرح در مرحله طراحی بنیادی است.
*خط لوله جدید مسیر رفسنجان/تربت حیدریه/ امام تقی
*احداث یک رشته خط لوله جهت انتقال فرآورده به مناطق شمال و شمال شرق کشور
*پیشرفت کار: شروع طراحی در پایان سال 1387
*ازدیاد ظرفیت تلمبه خانه امام تقی/تربت حیدریه
*خط لوله گوره/بندرعباس/جاسک
*احداث یک رشته خط لوله جهت جایگزینی انتقال دریایی نفت خام به بندرعباس و نیز صادرات از طریق بندر جاسک
*پیشرفت کار: انجام 80 درصد مطالعات
امکان سنجی
*خط لوله بندرعباس / سیرجان / رفسنجان
*احداث خط لوله جدید 26 مسیر بندرعباس / رفسنجان به ظرفیت 300 هزار بشکه در روز
*افزایش توان انتقال فرآورده های نفتی از بندرعباس به رفسنجان (360 هزار بشکه)
*طراحی بنیادی طرح آغاز شده و مدارک ارزیابی پیمانکاران epc در حال انجام است.
*خط لوله عراق/ ایران
* گسترش همکاری های مشترک با کشور عراق و جهت صادرات فرآورده به عراق و نیز واردات نفت خام از بصره به آبادان دو رشته خط لوله 16 اینچ و 32 اینچ در نظر گرفته شده است.
*پیشرفت طراحی بنیادی در ایران حدود 70 درصد و پیشرفت طراحی قسمت تقاطع با رودخانه (شرکت سی سخت) حدود 15 درصد و پیشرفت تدارکات حدود 60 درصد است.
*خط لوله فراشبند / شیراز
*احداث خط لوله 8 اینچ دالان / شیراز با طول تقریبی 185 کیلومتر و با ظرفیت 10 هزار بشکه در روز
*پیشرفت کل پروژه بالغ بر 55/71 درصد است.
طرح های احداث مخازن و سایر طرح ها
* طرح احداث مخازن ذخیره سازی استراتژیک بنزین موتور به ظرفیت 5/1 میلیارد لیتر
*قرارداد احداث 49 دستگاه مخزن ذخیره بنزین موتور در کل به ظرفیت 1/1 میلیارد لیتر در 19 شهر کشور منعقد شده است.
*احداث 10 دستگاه مخزن به ظرفیت 220 میلیون لیتر در شهرهای اصفهان و مشهد نیز در مرحله فراخوان برای عقد قرارداد است.
*طرح ساماندهی بندرصادراتی ماهشهر
*بازسازی و نوسازی تاسیسات موجود بندر صادراتی ماهشهر در چارچوب ضوابط و استانداردهای قابل قبول ترمینال های جهانی به منظور بهره گیری از این بندر استثنایی جهت صادرات/ واردات موادنفتی و پتروشیمی
*پیشرفت کل طرح 23/71 درصد است.
*احداث اسکله های نفتی جدید در بندرعباس
*این طرح شامل احداث تاسیسات در بخش خشکی، احداث تاسیسات دریایی است که با هدف احداث اسکله جهت صادرات گوگرد، کک و گاز مایع از بندرعباس است.
و- طرح های مشارکت خارجی
*طرح احداث پالایشگاه کداح در شمال مالزی (kedah)
*احداث یک پالایشگاه به ظرفیت 250هزار بشکه در روز در کشور مالزی
*خوراک این پالایشگاه مخلوط یکصد هزار بشکه نفت خام سنگین صادراتی و یکصد و پنجاه هزار بشکه نفت خام حوزه فروزان تعیین شده و فرآیند پالایشگاه مبتنی بر تبدیل فرآورده های سنگین به محصولات سبک باارزش با استفاده از واحدهای هیدروکراکر و کک سازی است.
*شرکت مشترک، بهره برداری و فروش محصولات پالایشگاه را براساس تفاهمنامه مشترک به عهده خواهد داشت. میزان سرمایه گذاری حدود 3100 میلیون یورو (سهم مالزی 70 درصد و سهم ایران 30 درصد) است. این طرح اکنون در مرحله طراحی بنیادی است.
*طرح احداث پالایشگاه میعانات گازی جوهوردر جنوب مالزی (johor)
*احداث پالایشگاه میعانات گازی در منطقه johor مالزی با میزان سرمایه گذاری حدود 1664 میلیون یورو (سهم مالزی 70درصد و سهم ایران 30درصد)
*ظرفیت این پالایشگاه 120 هزار بشکه در روز و خوراک آن میعانات گازی پارس جنوبی است.
*طرح در حال حاضر در مرحله مطالعات نقشه برداری است.
*طرح احداث پالایشگاه در اندونزی (بنتن)
*احداث پالایشگاه نفت خام در اندونزی با ظرفیت 300 هزاربشکه در روز با سرمایه گذاری مشترک و تامین 100 هزاربشکه از خوراک آن با نفت خام فوق سنگین ایران
*پیش بینی سرمایه گذاری ثابت طرح حدود 4100 میلیون یورو است که قرار است 30 درصد آن آورده سهامداران و الباقی از طریق تسهیلات بانکی تامین شود در حال حاضر شرکت pertamina جایگزین شرکت elnusa شده و شرکت petrofield از مالزی نیز به این مشارکت ملحق شده است.
طرح در مرحله انتخاب مشاور طراحی می باشد.
* طرح احداث پالایشگاه در سوریه
* احداث پالایشگاهی به ظرفیت 140.000 بشکه در روز در 40 کیلومتری جنوب شرقی شهر حمص در سوریه.
*خوراک این پالایشگاه نفت خام با ترکیب 25 درصد نفت سبک سوریه، 25 درصد نفت سنگین سوریه، 30 درصد نفت ترکیبی ونزوئلا و 20 درصد نفت سنگین ایران است. سهم هر یک از این شرکا به ترتیب hrc 15 درصد، oridc ا26 درصد pdvsaا
33 درصد و ptrofield 26 درصد است.
* میزان سرمایه گذاری حدود 1860 میلیون یورو برآورد شده است که درصد 30 آن آورده سهامداران و مابقی به صورت تامین اعتبار از تسهیلات بانکی در نظر گرفته شده است. بازار هدف پالایشگاه بازار داخلی سوریه است و قرار است طی قراردادی کل محصولات توسط وزارت نفت سوریه براساس قیمت های بین المللی خریداری شود. طرح در حال حاضر در سطح مطالعات اولیه است.
بهینه سازی مصرف انرژی از طریق ایجاد سامانه کارت هوشمند سوخت
ایجاد سامانه کارت هوشمند سوخت در اجرای طرح عظیم سهمیه بندی بنزین، بزرگ ترین پروژه فناوری اطلاعات (it) کشور محسوب می شود. اجرای این طرح در سال 1386، باعث جلوگیری از مصرف بی رویه بنزین و ایجاد الگوی بهینه مصرف فرآورده های نفتی بوده و اقدامی مهم در راستای مدیریت مصرف سوخت به شمار می رود. برخی از دستاوردهای اجرای این طرح به شرح زیر بوده است:
*صرفه جویی بیش از 8/5 میلیارد دلار در 22 ماهه نخست سهمیه بندی
*کاهش قاچاق بنزین و نفت گاز از کشور
* روزآمد کردن اطلاعات خودرو ها و موتورسیکلت های کشور در کل 17 میلیون دستگاه
منبع :روزنامه دنيای اقتصاد تاریخ : 13 بهمن 1388 شاخه : نیرو و انرژی
