یکی از ویژگی های تولید صنعتی در قرن حاضر توجه روز افزون به استانداردهای بین المللی به عنوان ابزاری نوین و کارآمد در ارتقای کیفیت و مدیریت کیفیت است.
مدیریت کیفیت با برخورداری از استانداردهای ملی و بین المللی راه را برای دستیابی به توسعه پایدار هموار می سازد. از زمان طراحی تا تولید و عرضه محصول ، چندین محصول مشابه از سوی رقبا به بازار ارائه می شود، در نتیجه رقابت باعث افزایش کیفیت و کاهش قیمت تمام شده می شود. از این رو، این سوال در ذهن بسیاری از دست اندرکاران امور اقتصادی مطرح می شود که عوامل اساسی در افزایش توان رقابتی سازمان ها چیست؟
کیفیت از نظر مشتری مفهوم گسترده ای دارد و ابعاد آن شامل انطباق، عملکرد، دوام، مشخصه ها، قابلیت اعتماد، قابلیت نگهداری، تحویل به موقع، هزینه مناسب، نام تجاری، مناسب بودن برای کاربرد و ایمنی می باشد. لازم است برای رقابت در این عرصه تمامی ابعاد کیفیت در نظر گرفته شود.
شرکت هایی نظیر زیراکس ، نیسان ، سونی و بسیاری دیگر از شرکت های موفق جهان با به کار گرفتن کیفیت و در نتیجه رضایت مندی مشتری و استفاده بهینه از منابع توانسته اند در دهه اخیر به موفقیت های شایانی دست یابند. در عین حال اکثر کشورهای صنعتی جهان موفقیت اقتصادی و اجتماعی خود را مرهون استفاده از مدل های شناخته شده مدیریت کیفیت می دانند. می توان گفت در این مدل ها تمامی ابعاد کیفیت به نوعی در نظر گرفته شده و پوشش دهنده نیازهای بازار و مشتریان می باشد.
کیفیت محصولات هر کشور جنبه ای از مسائل تولیدی در یک کارخانه یا واحد خدماتی است که تا حد زیادی بیانگر بسیاری از واقعیات است. با یک بررسی پژوهشی در مورد وضعیت اقتصادی کشورهای مختلف جهان می توان همبستگی بین میزان توسعه صنعتی و اقتصادی و مقدار رشد سطح کیفیت محصولات و ارائه خدمات را مشاهده کرد. نهایتا می توان گفت، درجه مرغوبیت کالاها و خدمات نشان دهنده درجه شکوفایی و میزان رشد و توسعه اقتصادی هر کشور می تواند باشد.
کیفیت پایین اثرات بلند مدت و نامطلوبی بر اعتبار تولیدکننده داشته و باعث از دست دادن اعتماد مصرف کننده به محصولات تولیدی می شود ، از طرف دیگر کیفیت مطلوب هر محصول، موجب تشویق خریدار و توصیه به خرید آن محصول به سایرین می شود. با این دیدگاه می توان علت رشد اقتصادی کشورهای توسعه یافته چون آلمان ، ژاپن و نظایر آنها را در تولیدات با کیفیت شان دانست ؛ زیرا مشتری به دنبال کیفیت با مفهوم کلان آن که همانا کالای مرغوب با قیمت پایین در زمان مناسب است، می باشد. بهره وری کیفیت را گاه نمی توان به صورت دقیق تعیین کرد، اما مشتری می داند که چیست، در جست وجوی آن است و آن را می یابد.
از این چشم انداز می توان گفت، اگر کشور ایران خواهان افزایش صادرات غیر نفتی است ، باید به افزایش کیفیت تولیدات و الزام در پیاده سازی و دریافت استانداردهای کیفیت برای تولیدکنندگان توجه کند. کیفیت تنها در رابطه با کالای تولیدی مطرح نیست، بلکه خدمات عمومی مانند پزشکی، آزمایشگاهی، بیمارستانی ، بانکی ، پستی ، اداری، حمل و نقل، آموزش و سایر خدمات را نیز در بر می گیرد. امروزه ارائه خدمات در کشورهای توسعه یافته، بخش مهمی از تولید ناخالص داخلی را تشکیل می دهد.با نگاهی به شرایط اقتصادی ایران نکته حائز توجه آن است که ایران به لحاظ تجارت جهانی ، ارزش پایینی در تجارت کالا در جهان را عهده دار است و عمده صادرات غیرنفتی آن در سال های اخیر شامل مواد خام و محصولات کشاورزی و کمتر صنعتی بوده است.
بررسی چنین وضعیتی حکایت از آن دارد که با وجود منابع زیر زمینی غنی ، موقعیت مناسب جغرافیایی و نیروی انسانی متخصص ، کشورمان هنوز در صدور خدمات فنی و مهندسی ، محصولات صنعتی ، فناوری و تکنولوژی در سطح نازلی قرار دارد؛ اما با توجه به موارد فوق به نظر می رسد برای رفع نقاط ضعف ، باید در شیوه مدیریت سازمان ها و بنگاه های اقتصادی و خدماتی کشور اصلاحات اساسی صورت گیرد و ارتقای فرآیندها و مهندسی مجدد ساختارها و بهبود سیستم ها و روش های نوین مدیریت و نهایتا استقرار مدیریت کیفیت جامع باید به طور جدی از طرف سازمان های ذی ربط از جمله موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران، سازمان نوسازی صنایع و معادن کشور و سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور پیگیری و دنبال شود. این در حالی است که تمامی اتحادیه ها و انجمن ها می بایست در این راه حامی و پشتیبان سازمان های یاد شده بوده و نقش موثر خود را در این حرکت ایفا نمایند. در نتیجه اگر انتظار ما ایجاد تحول و بهبود در وضعیت صنعت و خدمات باشد، باید بیش از هر چیز به اصلاح روش های مدیریتی بپردازیم.
یکی از مهم ترین مسائلی که در زمینه تجارت جهانی باید به آن اشاره کرد، مساله بهینه سازی و تولید با کیفیت هرچه بیشتر است. همان طوری که در جریان صادرات و واردات دیده می شود ، به واسطه تحولات و پیشرفت های فنی و علمی در حمل و نقل، ارتباطات و اطلاعات، تجارت جهانی رشد قابل ملاحظه ای کرده است، لذا با کاهش موانع تجاری و قراردادهای جهانی ، رشد سازمان های بین المللی گواهی دهنده کیفیت ، آزاد سازی اقتصادی و رشد بخش خصوصی و از بین رفتن موانع گمرکی، روزانه تجارت جهانی شتاب بیشتری به خود گرفته و تقاضا در سطح جهان برای محصولات تجاری و خدماتی افزایش یافته است و از طرف دیگر مشتریان خواهان محصولاتی با کیفیت بهتر هستند.
شاید اگر به پیامدهای زیانبار رعایت نکردن استاندارد بیشتر توجه کنیم به اهمیت بالای آن پی ببریم. استفاده از وسایل غیر استاندارد با بالارفتن مصرف انرژی سبب افزایش هزینه ها یا حتی اتلاف انرژی هایی از جمله گاز، برق و... می شود. استفاده از لوازم خانگی غیر استاندارد هر ساله تلفات مالی و جانی چشمگیری را به بار می آورد. در برخی موارد خسارات ناشی از توزیع گسترده یک محصول غذایی غیربهداشتی در جامعه فقط با پرداخت بهای کالای نامرغوب جبران نشده و حتی در برخی موارد خسارات جبران ناپذیری را به بار آورده است. به امید روزی که محصولات و خدمات کشور عزیزمان ایران در جهان در صدر برترین ها بوده و وصف کیفیت آن زبانزد هر بازاری باشد و دیگر شاهد بروز مشکلات کیفی، کاهش اعتماد مشتریان، حرکت به سمت واردات و خرید کالای خارجی به دلیل فقدان کیفیت کالاهای تولید داخل نباشیم.
منبع :روزنامه دنيای اقتصاد تاریخ : 21 مرداد 1388 شاخه : صنایع و معادن
