رییس اتاق ایران در گفت وگوی اختصاصی با خبرگزاری «فارس»، دیدگاه خود را درباره اجرای طرح هدفمند کردن یارانه ها با شیب ملایم، تولید محور بودن این طرح، حفظ اشتغال و توزیع یکسان یارانه ها بین مردم تشریح کرده است که مشروح آن از نظرتان می گذرد:
طرح هدفمند کردن یارانه ها موافق و مخالف زیادی داشته است و دلایل متعددی هم برای موافقت یا مخالفت با آن ذکر شده، به نظر شما دولت با اجرای طرح هدفمند کردن یارانه ها به دنبال چیست و چه هدفی را دنبال می کند؟
نهاوندیان: اصلی ترین استدلالی که برای هدفمند کردن یارانه ها می شود ذکر کرد جلوگیری از انحراف قیمتی است، وقتی قیمت ها به طور غیر واقعی تعیین شود تخصیص منابع به صورت غیر بهینه صورت می گیرد که این موضوع در مصرف و سرمایه گذاری صدق می کند؛ یعنی سرمایه گذار به میزان کافی در حوزه مورد نظر خود سرمایه گذاری نمی کند. البته در کنار این منطق قوی اقتصادی، انگیزه های دیگری از جمله کسب درآمد بیشتر برای دولت نیز مطرح بوده است، یعنی چون در اقتصاد ایران دولت مالک درآمدهای نفتی است، لذا اینکه از محل افزایش قیمت ها اضافه درآمدی هم حاصل شود در کنار بحث ها مطرح بوده است، به طوری که در رقم های پیشنهادی مطرح شده هم قسمتی از درآمدها برای این مصرف اختصاص پیدا می کند.
استدلالی که دولت می کند این است که چاره ای نداشتیم و باید این طرح اجرا می شد. شما این استدلال «چاره ای نداشتیم» را قبول دارید؟
نهاوندیان: ما در رابطه با ذخایر فسیلی (نفت و گاز) اگر فقط نگاه مصرفی داشته باشیم، در واقع ذخایر تجدید ناپذیر را که متعلق به همه نسل های ایران است توسط یکی دو نسل مصرف کرده و تمام کرده ایم و این خلاف عدالت بین نسلی است اما اگر این موضوع را تبدیل به سرمایه گذاری کنیم یعنی منابع درآمد نفتی را از صورت یک سرمایه زیرزمینی به یک سرمایه روی زمینی تبدیل کنیم در آن صورت است که برای نسل های آینده فرصت شغلی ایجاد کرده ایم. تا زمانی که قیمت سوخت یارانه ای پایین تر از قیمت واقعی نگه داشته شود اولا مصرف این ذخایر بیش از حد مطلوب خواهد بود ثانیا سرمایه گذاری لازم برای اینکه از این منبع استفاده بهتری شود از دست می رود یا در رابطه با انرژی های جایگزین غافل می شویم؛ در حالی که ایران از نظر منابع خورشیدی و بادی غنی است، اما علت اینکه تاکنون در این زمینه سرمایه گذاری نشده قیمت پایین انرژی فسیلی بوده است.
صحبت هایی را که مطرح کردید به حساب این می گذارم که شما با کلیت طرح موافق هستید و معتقدید که اگر این طرح اجرا شود خوب است، ولی آیا دولت هم به دنبال این اهداف و افزایش سرمایه گذاری ها است؟
نهاوندیان: نیت دولت را باید از خود دولت بپرسید.
با توجه به اینکه اتاق بازرگانی ایران مشاور سه قوه است نظرتان چیست؟
نهاوندیان: در گزارش هایی که از سوی وزارت اقتصاد و کارگروه تحول اقتصادی مطرح شده است همین استدلال ها مورد تاکید قرار گرفته است و بخشی از این استدلال های منطقی مورد توجه دولت هم بوده است، اما وقتی به مصرف منابع حاصل از این افزایش قیمت ها می رسیم، می بینیم که جاذبه منابع درآمدی هم ضعیف نیست و با توجه به درخواست های متعدد و متنوعی که در موسم بودجه گذاری صورت می گیرد به قسمتی از این منابع چشم دوخته شده تا در برخی مصارف هزینه های جاری دولت استفاده شود که ما باید در مقابل این موضوع مقاومت کنیم، یعنی اگر بخواهیم به آن منطق وفادار بمانیم باید در هنگام تخصیص منابع درآمدی حاصل از گران کردن سوخت با هرگونه استفاده دولت از این درآمدها برای هزینه های جاری مقابله کنیم اگر این کار را کردیم نشان دهنده وفاداری و صداقت ما در برابر آن استدلال ها خواهد بود.
شرکت های دولتی بزرگ ترین مصرف کننده یارانه ها هستند، لذا با اجرای هدفمند شدن یارانه ها برای پوشش هزینه این شرکت ها دولت ناگزیر به افزایش رقم بودجه است و اگر این اتفاق بیفتد نقض غرض است و چیزی عوض نشده است.
نهاوندیان: البته شرکت های دولتی سهم قابل توجهی دارند، اما تنها بازیگران این صحنه نیستند؛ چرا که مصرف خانگی هم در انرژی مصرفی ایران سهم بالایی دارد، واحدهای تولیدی دیگر هم که دولتی نیستند هم جزو مصرف کنندگان اصلی هستند. نکته این است که ما راهی را که برای شرکت های تولیدی می خواهیم باز کنیم باید عینا برای واحدهای غیر دولتی هم باز کنیم؛ یعنی عدالت ایجاب می کند که ما امکان تطبیق با شرایط جدید را همان طور که برای واحدهای دولتی می بینیم و در بودجه لحاظ می کنیم برای واحد خصوصی هم در سیاست قیمت گذاری و در کمک هایی که باید بکنیم ملحوظ کنیم؛ به همین جهت پیشنهاد اتاق از آغاز این بود که منابع درآمدی حاصل از این افزایش قیمت ها را عمدتا به بخش تولیدی تخصیص دهیم؛ یعنی در واقع رویکرد تولید محور در هدفمند کردن یارانه ها داشته باشیم. مثلا ما اگر درآمد اضافی که از محل گران کردن حامل های انرژی در ارتقای بهره وری و افزایش راندمان هزینه کنیم یعنی هزینه بهبود تکنولوژی را از این منبع بدهیم شما مطمئن باشید به طور جدی شدت مصرف انرژی اصلاح می شود.
زمان اجرای این طرح را چطور ارزیابی می کنید.
نهاوندیان: اولا شیب حرکت در موفقیت این طرح می تواند اثرگذار باشد، یعنی ما باید با شیبی این حرکت را دنبال کنیم که امکان انطباق را با شرایط جدید به واحدهای تولیدی و خانوار های مصرفی بدهیم تا فرصت کافی داشته باشند که خودشان را تنظیم کنند. نکته دوم شفافیت نحوه اقدام است؛ یعنی می باید آنچه که می خواهد از سوی دولت عمل شود به دقت و به اطلاع ذی نفعان برسد. این امری نیست که ما بخواهیم هر شب مردم را نگران کنیم که فردا صبح چه بخشنامه ای می شود و چه اقدامی صورت می گیرد. یک روز بگوییم شما در فلان خوشه هستید فردا بگوییم خوشه شما عوض می شود و پس فردا بگوییم اصلا خوشه را برداشتیم. یک روز بگوییم 5 دهک مشمول این طرح هستند یک روز 7 دهک و بعد بگوییم تبعیضی عمل می کنیم. پس شفافیت هم مهم است.
نکته سوم این است که باید مکانیزمی را اتخاذ کنیم که این مکانیزم با توجه به توان دستگاه اجرایی و امکانات آمار و اطلاعات موجود بیشترین امکان تحقق و کمترین امکان سوء استفاده را پیدا کند. این طور نیست که در مقام عمل برخی دقت های ریاضی را که در معادلات مدل می توان به آن رسید در جامعه هم اجرا کرد. در میدان عمل دقت های در دسترس با آنچه که فکر می کنیم در حل آکادمیک مساله تفاوت دارد.
در مساله دهک ها هم دقیقا همین است. اگر به همه به طور یکسان یارانه بدهیم بی عدالتی برطرف می شود و هر کسی که استفاده بیشتری داشته باشد مبلغ بیشتری پرداخت می کند؛ اما اگر به هر شهروند ایرانی بابت انرژی یارانه بدهیم برای اینکه به کسی ندهیم باید دلیل داشته باشیم و اتفاقا این موضوع با مکانیزم و توان اجرایی دستگاه های ما سازگارتر است. اینکه یک بوروکراسی عریض و طویل ایجاد کنیم که خود اظهاری خانواده ها در کجا صحت و سقم دارد و زمینه سوء استفاده را فراهم کنیم یا با خط کشی بین مردم زمینه را فراهم کنیم تا عده ای از این طرف خط به آن سوی خط بروند این مساله تا همیشه ادامه خواهد داشت.
پس شما معتقدید به همه باید یارانه یکسان داده شود؟
نهاوندیان: با کمترین بوروکراسی، اولا باید بیشترین میزان از منابع درآمدی به سمت تولید جهت داده شود؛ یعنی تولید کشور اگر از این منابع استفاده کند باعث ایجاد اشتغال می شود و در واقع یارانه را به اقتصاد کشور داده ایم.
اگر چنین اتفاقی بیفتد افرادی که با حداقل حقوق زندگی می کنند زیر فشار تورم مشکل پیدا می کنند.
نهاوندیان: من با پرداخت کمک یارانه مصرف موافقم. سخن در درصدها است. اگر به تولید کمک کنیم که تولید سر پا بماند کسی که الان شاغل است اگر بیکار شود، وضعش بدتر می شود؛ یعنی باید اولین اولویت حفظ اشتغال موجود باشد تا به بیکاری افزوده نشود بلکه بتوانیم فرصت شغلی جدید ایجاد کنیم، پس اولویت یک ما کمک به اشتغال است. دوم یارانه ها به طور یکسان بین مردم پرداخت شود تا به دنبال دلیل برای ندادن یارانه به کسانی نباشیم، ولی اگر شما توجه کنید که میزان مصرف انرژی دهک های پایین کمتر است لذا متناسب با میزان مصرف این یارانه می تواند کمک باشد. به دهک های بالاتر فشار جدید هزینه انرژی وارد می شود، اما دهک های پایین فشار کمتری می بینند و افزایش قیمت ها با یارانه جبران می شود. بدین ترتیب در این روش فشار کمتری به اقشار کم درآمد وارد شده، اما از طرف دیگر مقداری از این منابع را تلف نکرده ایم.
نکته مهم دیگر ایجاد زمینه سرمایه گذاری های جدیدی است که اشتغالزا است؛ به طوری که با افزایش قیمت حامل های انرژی سرمایه گذاری در انرژی های تجدید پذیر اقتصادی می شود. به نظر من با سرمایه گذاری در انرژی خورشیدی می توانیم همه کویرها را به فرصت شغلی تبدیل کنیم، یکی از بالاترین شدت انرژی های خورشیدی را ما در کویرهای خود داریم. کویرهایی که برای ما یک سرمایه از دست رفته است.
این اتفاق خیلی زمان بر است. نگاه شما خیلی بلندمدت و ایده ال است، اما واقعیت چیز دیگری است.
نهاوندیان: باید نگاه بلندمدت را راهنمای اقدامات کوتاه مدت کرد، نکته من این است. سرمایه گذاری در انرژی های تجدید پذیر یک فرصت شغلی است و فرصت شغلی؛ یعنی قدرت خرید. شما به جای اینکه کمک هزینه بدهید باید کاری کنید که قدرت خرید افزایش پیدا کند و این جز با سرمایه گذاری میسر نمی شود.
پس با پرداخت نقدی یارانه مخالفید؟
نهاوندیان: پرداخت نقدی باید اولویت دوم ما باشد؛ یعنی پرداخت باید در نسبتی باشد که در اولویت اول حفظ تولید و گسترش فرصت های شغلی را تحت شعاع قرار ندهد.
در شرایط رکود تورمی و با نقدینگی 210هزار میلیارد تومانی سال 88 و با بار تورمی که تمام اقتصاددانان معتقدند که این طرح به همراه خواهد داشت آیا در این شرایط اجرای این طرح عادلانه است؟
نهاوندیان: امروز قسمتی از مسیر را گذر کرده ایم و قانونی تصویب شده است که باید اجرا شود سخن در این است که چه کنیم تا شیوه اجرای قانون عاقلانه تر باشد. باید تاکید بر این باشد که شیب اجرای قانون ملایم باشد شفافیت حداکثری باشد اولویت تولید محوری را مراعات کنیم که در این صورت بیشترین دستاورد را خواهیم داشت.
در شرایطی که اتاق تهران اعلام می کند بخش تولیدی ما با 30 درصد ظرفیت کار می کند آیا بخش خصوصی برنامه ای برای اجرای این طرح دارد؟
نهاوندیان: ما باید اطمینان حاصل کنیم که در شرایطی که فشارهای دیگر خارج از کنترل مدیران واحدهای تولیدی بر واحدهای تولیدی است، فشار جدیدی وارد نشود؛ به طور مثال در حال حاضر فشارهای ناشی از تحریم اقتصادی، فشارهای ناشی از کمبود دسترسی به تسهیلات بانکی، مثل فشارهای ناشی از دست دادن بازارهای خارجی و رقابت غیرعادلانه با محصولات خارجی در بازار داخلی. این فشارها در حال حاضر به مدیران واحدهای تولیدی ما وارد می شود.
با اجرای این طرح این فشارها بیشتر می شود؟
نهاوندیان: ما باید اطمینان حاصل کنیم که از اجرای این طرح فشار جدیدی به تولید کننده وارد نشود.
چطور می توان این اطمینان را حاصل کرد؟
نهاوندیان: اولویت یک را به این بدهیم تا اضافه هزینه تولید کننده جبران شود.
وقتی در متن قانون 30 درصد از درآمد حاصل از طرح هدفمند کردن یارانه ها به سمت سرمایه گذاری و بخش تولید می رود، نمی تواند اولویت اول باشد.
نهاوندیان: حرف ما همان حرف اول است اولویت یک باید تولید و اولویت دوم بقیه مباحث باشد.
به خاطر حساسیت این طرح اینقدر محافظه کارانه پاسخ می دهید؟ چرا که تولید محور بودن این طرح را در چند ماهه گذشته بارها تکرار کرده اید.
نهاوندیان: ما این اصل را که این کار باید صورت بگیرد مرتبا مورد تاکید قرار می دهیم؛ البته ما در سال های گذشته فرصت های بهتری داشتیم و بار این مطلب به سنگینی الان نبود که آن فرصت ها استفاده نشده است، الان نباید این پیام از این گفت وگو درک شود که ما با اصل این کار مخالف هستیم. سخن در نحوه اجرا است. در نحوه اجرا ما معتقدیم که باید اطمینان حاصل کنیم هزینه تمام شده تولید داخل افزایش پیدا نکند.
می پذیرید که در کوتاه مدت هزینه ها افزایش پیدا می کند؟
نهاوندیان: در کوتاه مدت با پرداخت های جبرانی و در میان مدت و بلندمدت با تغییر تکنولوژی می توان از افزایش هزینه ها جلوگیری کرد. یعنی هر چه توان مدیریتی در دولت است باید دست تولید کننده را بگیرد. اگر این کار را بکنیم، این طرح موفق می شود.
اگر شما رییس جمهور دولت دهم بودید این طرح را اجرا می کردید؟
نهاوندیان: حتما باید اجرا می شد.
در شیوه هم پایبند به همین قانون بودید؟
نهاوندیان: به نظر من قانون بهتر از این می توانست تصویب شود؛ ولی هنوز هم دست دولت در اجرا باز است تا نحوه اجرا را منطقی تر، شفاف تر و تولید محورتر بکند.
خبرنگار فارس: ما زمانی وارد اتاق مرد اول پارلمان بخش خصوصی شدیم که او در حال خوردن نهار بود و برای آنکه پشت در منتظرش نمانیم ما را هم دعوت کرد تا در حین خوردن ناهار به زعم خودش گعده ای داشته باشیم این گعده دوستانه با بیان سوالاتی از سوی ما دنبال شد که دلم می خواست روزی درباره آنها با محمد نهاوندیان صحبت کنم مسائلی نظیر اینکه او تحصیلات حوزوی داشته، رابطه دوستی اش با علی لاریجانی، شاگردی شهید مطهری، روابط عمومی وزارت بازرگانی در دوره وزارت دکتر صدر، ماجرای جبهه رفتن، تحصیل در دانشگاه جورج واشنگتن، ایفای نقش دیپلمات اقتصادی و سیاسی و علاقه اش به شمشیربازی یا اسب دوانی، حالت های راه رفتنش، اینکه تا کنون کار بازرگانی نکرده و تعدد سفرهایش از جمله مواردی بود که در گعده نیم ساعته با رییس اتاق بازرگانی ایران داشتیم، هر چند اجازه انتشار آنها را به ما نداد، اما مطالب و نکات جالبی در آن بود که جزو تاریخ اقتصاد ما است.
نهاوندیان دوره دبستان را تا سال پنجم در مدرسه جعفری که آن زمان مدرسه شماره یک جامعه تعلیمات اسلامی بود گذراند و دبیرستان را هم در دبیرستان علوی پشت سرگذاشت. بلافاصله بعد از پایان دوره دبیرستان شروع به مطالعه دروس حوزوی کرد و مقدمات را نزد برخی علما نظیر شوشتری، شهید مطهری و علامه نوری گذرانده است. سال 51 وارد دانشگاه تهران شد و در رشته اقتصاد به تحصیل پرداخت و پس از آن فوق لیسانس را همزمان در دو رشته یکی برنامه ریزی شهری و منطقه ای در دانشگاه ملی (شهید بهشتی) و یکی هم اقتصاد دانشگاه تهران ادامه داده است، ولی با اوج گیری انقلاب هر دو را رها کرده و بلافاصله بعد از انقلاب در شورای خبر صدا و سیما مشغول شده و به خاطر اختلافی که با قطب زاده پیدا کرده از آنجا اخراج شد و به دعوت دکتر صدر، وزیر وقت بازرگانی در دولت موقت به وزارت بازرگانی رفته و در آغاز مسوولیت روابط عمومی آن وزارت و بعد از واقعه هفتم تیر معاونت هماهنگی وزارت بازرگانی و بعد از آن هم معاونت طرح و برنامه را بر عهده گرفته است. پس از آن برای ادامه تحصیلات حوزوی در سال 62 به قم رفت بعد از دو سال هم برای ادامه تحصیل به آمریکا رفته است و در دانشگاه جرج واشنگتن آمریکا فوق لیسانس را در رشته اقتصاد ادامه داد. دکترا را هم در این رشته گرفته و سال 72 به ایران برگشته است. او پس از بازگشت از آمریکا مدتی به عنوان معاون آل اسحاق وزیر بازرگانی مشغول شده و پس از آن عضو هیات علمی پژوهشکده علوم انسانی شد.
نهاوندیان معاون اقتصادی شورای عالی امنیت ملی، مسوول مرکز تحقیقات و اطلاع رسانی اتاق بازرگانی اسلامی، رییس کمیسیون اقتصاد بانک و بیمه اتاق بازرگانی و صنایع ومعادن ایران، مشاور رییس جمهور و رییس مرکز ملی مطالعات جهانی شدن، عضو کمیسیون نشریات علمی کشور، مشاور مرکز تحقیقات استراتژیک و رییس اتاق تهران هم بوده است.
منبع :روزنامه دنيای اقتصاد تاریخ : 21 فروردین 1389 شاخه : تجارت و بازرگانی
