این در حالی است که با سردتر شدن هوا و نزدیک شدن به پایان سال 2008 میلادی و انقضای مدت قرارداد، پافشاری ترکمنستان بر قیمت پیشنهادی خود که به استناد برخی منابع غیر رسمی این کشور بین 350 تا 450 دلار در هر هزار متر مکعب است، بیشتر شده است. به این ترتیب مذاکرات جاری بین مدیران و کارشناسان دو کشور که قرار است تا پایان ماه نوامبر (11 آذر) نهایی شود، وارد مراحل حساس تری می شود.
● نگرانی از بابت تکرار تجربه زمستان سال گذشته
طبق اطلاعات موجود، ترکمنستان در نظر دارد از سال 2009 میلادی قیمت گاز خود را آزاد و برابر قیمت های جهانی به مشتریانش عرضه کند که در این میان برخی کارشناسان نگران تکرار تجربه قطع گاز صادراتی این کشور به ایران در زمستان سال گذشته هستند.
در آخرین روزهای سال 2007 میلادی و همزمان با موج سرمای شدید در ایران، ترکمنستان جریان گاز خود را به سوی کشورمان قطع و گاز رسانی به استان های شمالی را با بحران مواجه کرد. اگرچه امسال برای تکر ار نشدن تجربه تلخ زمستان گذشته تمهیدات مختلفی از جمله آمادگی همه بخش ها برای استفاده از سوخت مایع و نیز برخی اصلاحات ساختاری خطوط لوله انجام شده است.
براساس این گزارش ترکمنستان در ماه های پایانی سال 2007 میلادی چندین بار موضوع افزایش قیمت گاز صادراتی به ایران را مورد بحث قرار داده بود، ولی به گفته برخی منابع مطلع، در آخرین مذاکره پیش از قطع گاز که علی کردان - قائم مقام وقت وزارت نفت - نمایندگی آن را از طرف ایران برعهده داشت، جلسه به گونه ای پیش رفت که به دلیل برخی درخواست های ترکمنستان که متضاد با منافع ملی کشورمان اعلام شد، نه تنها توافق حاصل نشد، بلکه قطع صادرات گاز ترکمنستان به ایران را در روز 8 دی (29 دسامبر) به همراه داشت.
در آن زمان دولت ترکمنستان دلیل اتخاذ این تصمیم را لزوم انجام برخی تعمیرات در خط لوله انتقال گاز به ایران عنوان و سپس تهران را به عدم پرداخت به موقع بدهی های خود به آن کشور متهم کرد. در مقابل ایران انگیزه این اقدام ترکمنستان را تلاش برای افزایش بهای گاز صادراتی توصیف کرد و گفت که تا زمانی که صدور گاز از سر گرفته نشود، آماده مذاکره در این باره نیست.
تا پیش از تصمیم دولت ترکمنستان برای قطع گاز صادراتی، گاز دریافتی از آن کشور حدود 5 درصد نیاز ایران معادل روزانه 23 تا 24 میلیون متر مکعب بود.
● ارقام بالا برای خرید گاز ترکمنستان
سرانجام پس از گذشت روزهای سرد زمستان سال گذشته که با افت فشار و قطعی گاز در بعضی شهرهای استان های شمالی، شمال شرق و شمال غرب همراه بود، در تاریخ 6 اردیبهشت امسال (25 آوریل) دو کشور علاوه بر تعیین فرمول قیمت واردات گاز از ترکمنستان برای سال 2008 میلادی در خصوص قیمت گاز وارداتی و همکاری های مشترک توافقاتی کردند که به موجب اطلاعات غیر رسمی قرار شد ترکمنستان قیمت گاز را به دو برابر حالت قبل یعنی حدود 140 دلار در هر متر مکعب افزایش دهد.
با این وجود هیچ تضمینی نیست که امسال با پیشنهاد افزایش دو تا سه برابری قیمت گاز از سوی ترکمنستان، در صورت تعلل ایران در پذیرش این پیشنهاد باز هم اقدام غیر اخلاقی ترکمنستان در روزهای سرد تکرار نشود و گاز رسانی در ایران را با مشکلات عدیده مواجه نکند.
در این رابطه نیز نمی توان از الگوی نادرست مصرف گاز مردم، سیاست های ناقص شرکت ملی گاز در تبدیل ساختار شاخه ای خطوط لوله به شبکه ای، تاخیر شرکت ملی نفت در اجرای برنامه های تولیدگاز و تصمیم نادرست توسعه شبکه گاز به روستاهای دور دست و غیر اقتصادی چشم پوشی کرد.
● تلاش برای تامین گاز استان های شمالی در مواقع اضطراری
البته مسوولان وزارت نفت بارها اعلام کرده اند که زمستان امسال گاز استان های شمالی تحت هیچ شرایطی قطع نخواهد شد و دلیل ادعای خود را نیز برنامه افزایش 75میلیون مترمکعبی تولید گاز کشور ذکر کرده اند. این برنامه شامل افزایش 25 میلیون متر مکعب از مجموع تولید چاه های میادین نفتی مناطق مرکزی و 50 میلیون متر مکعب از وارد مدار تولید شدن فازهای 9 و 10 پارس جنوبی است، ولی به گفته سرپرست شرکت ملی گاز ایران تاکنون بخش کمی از این برنامه عملیاتی شده و قرار است به تدریج افزایش پیدا کند تا در پایان آذر کامل شود.
در این رابطه پالایشگاه فاز 9 میدان گازی پارس جنوبی از روز یکشنبه (12 آبان) وارد مدار فعالیت شده و گاز ترش فاز 6 را به صورت شیرین شده وارد خط لوله چهارم سراسری می کند. البته تولید آن تا روز سه شنبه (14 آبان) به بیش از 10 میلیون متر مکعب در روز نرسیده بود.
در این خصوص به تازگی سیدعلی ادیانی راد - مخبر کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی - با تکذیب شایعاتی مبنی بر احتمال قطع شدن گاز وارداتی از سوی ترکمنستان به دلیل تقاضای 10 برابر شدن مبلغ قرارداد از سوی شرکت خارجی گفته که قرار است قیمت گاز موجود در قرارداد، قیمت سیال و شناور بین المللی باشد و این قاعده ای است که همه کشورهای صادرکننده نفت و گاز آن را مبنا قرار می دهند. به این منظور مذاکرات بین ایران و ترکمنستان در حال انجام است و طبق گفته وزیر نفت قبل از اتمام قرارداد کنونی یقینا قرارداد جدید بین دو کشور منعقد خواهد شد.
یادآور می شود، امکان گازرسانی بدون مشکل به شهرهای شمالی بدون دریافت گاز از ترکمنستان منوط به تحقق کامل طرح افزایش 75 میلیون متر مکعبی گاز و آمادگی خطوط انتقال گاز و ایستگاه های تقویت فشار خواهد بود که هم اکنون بخشی از آن عملیاتی شده است.
در هر صورت با توجه به آغاز فصل سرما و توافق انجام شده با ترکمنستان برای نهایی کردن قرارداد سال 2009 میلادی تا پایان نوامبر، اگر چه بهتر بود مذاکرات از ماه های قبل و در فصل گرما آغاز می شد تا دوباره کشور با کاهش دما و پررنگ تر شدن تراز منفی گاز تحت فشارهای ترکمنستان قرار نگیرد، ولی به نظر می رسد که لازم است با تدبیری مشخص و روشن به نوعی تصمیم گیری شود تا دومین دارنده ذخایر گازی دنیا برای واردات حدود 14 میلیارد متر مکعب گاز در سال چشم انتظار چراغ سبز ترکمن ها نباشد.
منبع :بازیاب تاریخ : 20 آبان 1387 شاخه : نیرو و انرژی
