مدیریت این شهر عمدتا در دست جناح طالبانی (رییس جمهور عراق) است چنانکه نفوذ جناح بارزانی در شهرهایی مانند اربیل و دهوک آشکارتر است و البته فراتر از این دو حزب و جناح، دولت اقلیم کردستان قرار دارد که اکنون دکتر صالح برهم، نخست وزیر آن است. پنجمین نمایشگاه بین المللی سلیمانیه اواسط آبان ماه با حضور 222 شرکت از 11 کشور جهان برگزار شد؛ نمایشگاهی سالانه که در نوع خود میدان آزمون رقابت تجاری در اقلیم کردستان عراق به شمار می آید. دکتر صالح برهم در مراسم گشایش این نمایشگاه از تسهیلات بلندمدت به بازرگانان خارجی برای راه اندازی طرح های توجیه پذیر خبر داد و گفت که در این اقلیم هیچ محدودیت و بوروکراسی اداری دست و پای سرمایه گذاران خارجی را نمی بندد.
به گفته وی، قراراست دو منطقه آزاد تجاری در مرز باشماق و زاخو به ترتیب میان ایران و ترکیه با اقلیم کردستان عراق راه اندازی شود.
از ایران نیز شرکت هایی بزرگ به این نمایشگاه آمده و غرفه هایی برپا کرده بودند که چشمگیر بود، اما وقتی در روز سوم نمایشگاه چند روزنامه پر مخاطب از قرارداد 6میلیارد دلاری ترک ها خبر دادند بسیاری از مدیران ایرانی حاضر در این نمایشگاه شگفت زده شدند؛ روزنامه «کردستان نوی» در صفحه اول خود با شرح جزئیات این خبر، محور اصلی این قراردادها را صادرات پوشاک، سرمایه گذاری های زیربنایی و احداث چندین کارخانه برای تولید مواد غذایی ذکر کرد. توفیق ترک ها اصلا غیرمنتظره نبود آنها طی یک دهه گذشته با استراتژی و تاکتیک تجاری خاص خود وارد اقلیم کردستان عراق شده اند و ارزش مبادلات بازرگانی خود را با این کشور به فراتر از 8 میلیارد دلار در سال گذشته رسانده اند. کرشاد توزمن، وزیر تجارت خارجی ترکیه در گفت وگو با خبرگزاری «آناتولی» گفته است با فروکش کردن بحران در عراق ارزش مبادلات تجاری دو کشور به 30 میلیارد دلار خواهد رسید. این سخن او چنان به واقعیت نزدیک است که در آن تردید نتوان کرد. در پاساژها و مغازه های شهرهای اصلی کردستان، آنچه بیش از هر کالایی خودنمایی می کند البسه رنگارنگ و «اصل» ترک و نوشیدنی ها و مواد غذایی ساخته شده در آن کشور است؛ ترک ها در جاده سازی و ساختمان سازی نیز گوی رقابت را از رقبا ربوده اند. از یکی از مدیران بازرگانی شهر سلیمانیه شنیدم که سرمایه گذاران ترک بازیگران اصلی صنعت ساختمان در کردستان هستند. فرانسوی ها و آلمانی ها نیز در بخش های صنعتی عراق فعالند هر چند که ظاهرا کار خود را از مسیرهای دیگری بیرون از فضای نمایشگاه دنبال می کنند. ژاپن و چین نیز کماکان از اهداف تجاری خود در عراق دست بر نمی دارند و بر سر چند قرارداد مهم با طرف های عراقی در حال مذاکره هستند. محصولات این دو کشور به خصوص «خودرو» در خیابان های کردستان عراق آشکارا خود نمایی می کنند. کشور امارات نیز اگر چه در این نمایشگاه نمایندگانی داشت اما چنان جا پای محکمی در صادرات مجدد کالا به عراق دارد که نیازی به نمایش حضور خود احساس نمی کند. نظر چند تن از مدیران بخش خصوصی ایران نیز که خود را به نمایشگاه سلیمانیه رسانده بودند جویا شدم آنها ضمن ابراز رضایت نسبی از کمک های مالی سازمان توسعه تجارت در برپایی نمایشگاه های برون مرزی، خواستار کمک های سیاسی و شفاف سازی حضور بخش خصوصی در عراق بودند. بازار نوشابه و لوازم خانگی ایرانی به ویژه کولر و بخاری و یخچال و... در عراق گرم است، اما به نظر می رسد در بخش هایی دیگر هنوز سر حلقه بازار در دست دیگران است. از سوی دیگر بسته شدن گاه به گاه مرزهای دو کشور ایران و عراق آسیب جدی به بازرگانان ایرانی وارد می کند تا جایی که مقامات کردستان عراق از ضرر و زیان هنگفت این گونه تصمیمات ناگهانی شکوه کرده اند. به گفته وزیر بازرگانی اقلیم کردستان، پیامد هر روز بسته شدن مرزها حداقل یک میلیون دلار زیان است. سینان چلبی، وزیر بازرگانی و صنایع که به تازگی کار خود را در دولت ششم اقلیم کردستان عراق آغاز کرده است، می گوید: ما از هر نظر به ایران نزدیک تریم. در این نمایشگاه نیز شرکت های ایرانی بیشتر به چشم می آیند.
اما «به چشم آمدن» تفاوت دارد با نقش آفرینی در بازاری که واردات محور است و حتی بخش کشاورزی آن به رغم برخورداری از مزیت مطلق از مدرنیزاسیون دور مانده و مستعد جذب میلیاردها دلار سرمایه است. چند شرکت سوریه ای، به این سمت آمده اند و از قرار معلوم با شرکای ترک خود «جوینت» شده اند تا به صنایع تبدیلی در کردستان عراق بپردازند. مدیران بازرگانی کردستان عراق نیز این بخش را واجد مزیت هایی می دانند که چه بسا در آینده بیشتر رخنمون شود هر چند که اقتصاد نفتی عراق و دلارهایی که از مناطق نفت خیز پمپاژ می شود سیمای کشاورزان آنجا را نیز تیره و تار کرده است.
***
در اقلیم کردستان عراق که مجموعا حدود 5/7 میلیون نفر جمعیت دارد نزدیک به 800 روزنامه و هفته نامه و ماهنامه منتشر می شود که هر یک حکایت خود را دارند، هیچ حزبی نیست که نشریه نداشته باشد؛ آن هم در سرزمینی که نقش احزاب از دولت پر رنگ تر است. با این حال یکی از مدیران نمایشگاه به طنز می گفت «در اینجا آنچه رونق دارد «نقد» است نه اقتصاد، چرا که اقتصاد نفتی همان نسیه است!»
در حاشیه این نمایشگاه قیمت باور نکردنی چند خودرو خارجی تکانم داد، پرادو (فول) 42 هزار دلار، رونیز، 14 هزار دلار و... آری، تعرفه صفر درصد واردات خودرو قیمت ها را می شکند و تعرفه 90 درصد چنان کند که دیده ایم. تا آنجا بودم از میزان قرارداد با شرکت های ایرانی خبردار نشدم نه جایی خواندم و نه شنیدم. سال گذشته 8/2 میلیارد دلار کالا از ایران به عراق صادر شد، امسال قرار است این میزان به 4 میلیارد دلار برسد، آیا می رسد؟
منبع :روزنامه دنيای اقتصاد تاریخ : 8 آذر 1388 شاخه : تجارت و بازرگانی
