وزارت صنایع: حمایت از تولید پررنگ می شود.
گروه صنعت و معدن- محبوبه فکوری: همزمان با طرح موضوع ادغام وزارتخانه های بازرگانی و صنایع و معادن از سوی مجلس و دولت، این دو وزارتخانه همچنان بر سر مسائلی چون گمرکات تخصصی اختلاف نظرهایی دارند.
محرک تولید، محدود کننده تجارت
راه اندازی گمرکات تخصصی، به اعتقاد مسوولان وزارت صنایع و معادن، راهکاری قابل اتکا برای مبارزه با کم اظهاری و عدم اجرای صحیح قانون تعرفه ها است. در مقابل، مسوولان وزارت بازرگانی که سکان بخش تجارت کشور را بر عهده دارند، معتقدند راه اندازی این گمرکات یکی از عوامل محدود کننده تجارت به شمار می رود.
ایجاد گمرکات تخصصی یکی از ایده هایی بود که علی اکبر محرابیان، وزیر صنایع و معادن در مراسم دریافت رای اعتماد خود از مجلس شورای اسلامی برای سکانداری بخش صنعت و معدن کشور، به طرح آن پرداخت.
گمرکات تخصصی در کارگروه
به موازات همین موضوع، کارگروه حمایت از تولید دولت که به منظور کمک به بخش صنعت در مقابل اثرات بحران مالی غرب تشکیل شده، در نخستین بسته حمایتی خود موضوع جلوگیری از کم اظهاری در گمرکات کشور و اصلاح قیمت پایه گمرکی را مطرح کرد.
هم اکنون نیز پیشنهادات مربوط به ایجاد گمرکات تخصصی به منظور نیل به این اهداف به دبیرخانه کارگروه تخصصی حمایت از تولید ارسال شده تا در نوبت تصمیم گیری کارگروه اصلی قرار گیرد.
این خبر را افشین روغنی، معاون وزیر صنایع و معادن به خبرنگار دنیای اقتصاد می دهد و می گوید: «این پیشنهاد به دبیرخانه ارسال شده و باید مورد پردازش قرار گیرد تا بتوان در مرحله بعد، شاهد تصویب آن در کارگروه حمایت از تولید بود.»
از تاسیس تا انحلال
البته ایجاد گمرکات تخصصی در سال های گذشته نیز در دستور کار قرار گرفت و تا مرز ایجاد برای برخی کالاها نیز پیش رفت، اما عدم موفقیت باعث کمرنگ شدن نقش آنها در تجارت و رونق کم اظهاری در برخی گمرکات شد. سیدعباس حسینی، مدیرکل سابق مقررات واردات و صادرات وزارت بازرگانی در این رابطه به خبرنگار ما می گوید: «در گذشته این گمرکات در برخی نقاط کشور به وسیله برخی دستگاه ها راه اندازی شد، اما از آنجا که هماهنگی های لازم با وزارت بازرگانی به عنوان متولی امر تجارت صورت نگرفته بود، تاثیرات منفی بر تجارت به جا گذاشت و اعتراضات زیادی از سوی بخش خصوصی به همراه داشت که بر این اساس، وزیر وقت، ادامه فعالیت آنها را ملغی اعلام کرد.»
وی می افزاید: «گمرک جمهوری اسلامی ایران این اختیار را دارد که به ایجاد گمرکات اختصاصی بپردازد.»
شرط بقا
به اعتقاد حسینی «ایجاد گمرکات تخصصی زمانی نتیجه مثبت خواهد داشت که قبل از تولد آنها، هماهنگی های لازم با مسوول تجارت خارجی کشور که وزارت بازرگانی است، صورت گیرد.»
گفته های وی که یکی از باتجربه ترین افراد در زمینه تدوین مقررات صادرات و واردات است، موید این نکته است که اگر گمرکات اختصاصی شود، ورود کالاهایی که کیفیت مطلوبی نداشته و به هر دلیلی برای تولید کشور مضر هستند، از هر نقطه ای به کشور محدود می شود.
تیغ دو لبه گمرکات تخصصی
اما در کنار مزایایی که یک گمرک تخصصی می تواند داشته باشد، معایبی نیز برای آن متصور است. به همین دلیل برخی ایجاد این گمرکات را تیغ دو لبه ای می دانند که باید در ایجاد آنها، تمامی جوانب کار را در نظر گرفت.
در همین رابطه مهدی غضنفری، معاون وزیر بازرگانی معتقد است: «بسیاری از کشورها، ایجاد گمرکات تخصصی را یک ابزار هوشمندانه برای مدیریت واردات می دانند و به کار می بندند. به این معنا که اگر کشوری بخواهد واردات یک کالای خاص را محدود کند، با در نظر گرفتن گمرکی در نقطه ای دوردست می تواند عملا به مدیریت واردات بپردازد.»
وی در گفت وگو با دنیای اقتصاد می افزاید: «اگر کشور تامین کننده کالایی، اروپا باشد و در مقابل، گمرک تخصصی آن کالا در جنوب کشور واقع شود، تبعات زیادی در تجارت خارجی دارد.» به اعتقاد غضنفری، «اختصاصی کردن گمرکات به خصوص در شرایط فعلی که بیش از 160 گمرک در کشور وجود دارد و تعداد زیادی از آنها تحت فشار برخی مقامات استانی و نمایندگان مجلس تشکیل شده است، می تواند راهگشا باشد. بسیاری از گمرکات فعلی پتانسیل لازم را برای کار تخصصی نداشته و هزینه زا هستند، بنابراین گمرک باید آنها را ساماندهی کند.» وی تاکید می کند: «تخصصی کردن گمرکات باید با در نظر گرفتن جوانب کار صورت گیرد.»
گمرکات تخصصی سد راه کم اظهاری
در مقابل دیدگاه های وزارت بازرگانی، معاون وزیر صنایع و معادن معتقد است: «ایجاد و راه اندازی گمرکات تخصصی امتیازات و مزایای بسیاری دارد که از جمله آن می توان به استفاده از نیروهای آموزش دیده به منظور ارزیابی دقیق کالاهای خاص اشاره کرد.»
محاسن و معایب در کنار هم
روغنی می گوید: «راه اندازی گمرکات تخصصی محاسن و معایبی را در کنار هم دارد. به هر حال برای مقابله با کم اظهاری و تشخیص دقیق کالاها و تعرفه ها راهی جز ایجاد گمرکات تخصصی وجود ندارد.»
وی می افزاید: «اگر ایجاد گمرکات تخصصی منجر به تاثیر منفی در تجارت می شود، باید برای حل مشکل کاری کرد.» به اعتقاد وی، «گمرکات تخصصی راه چاره برای مقابله با کم اظهاری و اجرای دقیق تعرفه ها است.»
به هرحال ایجاد رویه واحد در انجام تشریفات گمرکی، توجه دقیق به ارزش محصولات خاص، جلوگیری از بیش و کم اظهاری و اعمال دقیق تر کنترل های لازم از مزایای گمرکات تخصصی است که شاید در کنار صفت محدودکننده تجارت، به آن رسمیت می بخشد.
مدیریت واردات، ضامن توفیق
در این میان کارشناسان معتقدند که عملکرد موفق گمرکات تخصصی در گرو اجرای طرح مدیریت واردات است؛ به این معنا که باید مشخص شود که اهرم گمرکات تخصصی چگونه می خواهد با هدف های مدیریت واردات ارتباط برقرار کند. این مهم ترین اتفاقی است که متاسفانه تاکنون رخ نداده است.
در حال حاضر از این اهرم در دنیا به عنوان یک سیاست در راستای حمایت از کالاهای داخلی استفاده می شود؛ به همین دلیل تیغ دو لبه ای است که اگر بخواهیم کالایی ارزان به کشور وارد شود، باید گمرکات برای واردکنندگان کالا در دسترس باشد تا مراحل ترخیص با سرعت بیشتر و هزینه کمتر صورت گیرد؛ ولی اگر علاقه مند به ورود برخی کالاها به داخل کشور نباشیم، فرمول اصلی محدودکننده، گمرکات تخصصی هستند.
مدیریت تولید داخل، اصل است
نگاه وزارت صنایع در راه اندازی این گمرکات مدیریت تولید داخلی و دفاع از صنعت کشور است که به اعتقاد کارشناسان، دیدگاه منطقی است. محصول وارداتی نباید متناقض با سیاست های تولیدی کشور باشد، بنابراین جانبداری وزارت صنایع از ایجاد این گمرکات، امری طبیعی و معقول است.
این نکته را نیز نباید از ذهن دور داشت که گمرکات تخصصی به خاطر ماهیت خود، واردات را کند می کند که همین امر تولید داخلی را در مقابل هجمه کالاهای خارجی مصون می دارد و به اصطلاح بدون اینکه دعوایی ایجاد شود، واردات از برخی کشورها محدود می شود.
تحول در اقتصاد
در مقابل اختلاف نظرهای وزارتخانه های بازرگانی و صنایع و معادن، مسوولان گمرک معتقدند که راه اندازی گمرکات تخصصی، موجب تحول در اقتصاد می شود و به همین منظور یکی از بندهای طرح تحول اقتصادی نیز که به گمرکات مربوط است، هدف گذاری هایی را برای گسترش استفاده از گمرکات تخصصی صورت داده است.
در این رابطه، محمدرضا نادری، معاون امور گمرکی گمرک جمهوری اسلامی ایران دیدگاهی متفاوت نسبت به گمرکات تخصصی دارد و آنها را مکملی برای تجارت و تولید می داند.
وی به خبرنگار دنیای اقتصاد می گوید: «گمرکات اختصاصی برای تخصصی کردن برخی کالاهای دارای حساسیت خاص، برقرار شده اند.»
شروط کارآیی
نادری که از واژه «اختصاصی» به جای «تخصصی» استفاده می کند، می افزاید: «البته میزان کارآیی گمرکات اختصاصی به سرعت کار و آمادگی سازمان های همجوار برای صدور مجوز در نقاطی که این گمرکات قرار گرفته اند، برمی گردد؛ بنابراین ترخیص کالاهای خاص به گمرکات تخصصی ارجاع داده می شود.»
وی تصریح می کند: «البته این فرآیند به معنای آن نیست که گمرکات اختصاصی حق ترخیص سایر کالاها را ندارند، بلکه گمرکی که اختصاصی یک کالا نباشد، نمی تواند به ترخیص آن کالا بپردازد.»
به گفته نادری، «راه اندازی گمرکات اختصاصی یکی از پروژه هایی است که در طرح تحول اقتصادی طراحی و در شورای راهبردی تحول اقتصادی در گمرکات مصوب شده است.»
وی تصریح می کند: «تعداد اقلام وارداتی و صادراتی که هم اکنون به گمرکات وارد می شوند، بسیار زیاد است. سال گذشته نیز 3 هزار و 371 ردیف تعرفه کالاهای صادراتی وجود داشت که برای ترخیص آنها نیاز به بررسی ماهیت، کیفیت و سپس صدور مجوز است.»
این مقام مسوول در گمرک جمهوری اسلامی ایران خاطرنشان می کند: «در بخش واردات نیز 5 هزار و 600 ردیف تعرفه کالای وارداتی وجود دارد که به لحاظ ماهیت باید توسط سازمان های همجوار تشخیص هویت شود.»
وی می افزاید: «در گمرکات اختصاصی کالاها نمایندگان وزارتخانه های صنایع، بازرگانی، ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز، وزارت بهداشت و سایر دستگاه های ذی ربط حضور دارند.»
26 گمرک ترخیص خودرو
نادری می گوید: «به عنوان مثال هم اکنون 26 گمرک اختصاصی برای ترخیص خودرو در سراسر کشور وجود دارد.»
وی معتقد است: «باید به این سمت پیش رفت که گمرکات در کشور اختصاصی شوند؛ به این معنا که گروه هایی برای ترخیص کالاهای خاص آموزش های لازم را ببینند و سایر سازمان ها و دستگاه های ذی ربط نیز همکاری لازم در این زمینه را مبذول دارند.»
معاون گمرک خاطرنشان می کند: «هم اکنون گمرک مهرآباد، فرودگاه امام خمینی(ره)، شهیدرجایی، بندرامام خمینی(ره)، گمرک ارومیه و گمرک شهریار مجاز به ترخیص کالاهای وارداتی تجهیزات پزشکی هستند.»
نادری می گوید: «برای ترخیص سیگار و محصولات دخانی گمرکات بندر شهید رجایی، غرب تهران، فرودگاه امام خمینی(ره)، گمرک جلفا، گمرک خرمشهر، گمرک چابهار، گمرک قشم و بوشهر به صورت اختصاصی فعال هستند؛ این درحالی است که برای ترخیص ماشین آلات راهسازی نیز گمرکات بندر شهیدرجایی، خرمشهر، بوشهر، ارومیه، غرب تهران، جنوب تهران و اصفهان تعیین شده اند.»
افزایش گمرکات تخصصی
نادری در تشریح مزایای گمرکات اختصاصی خاطرنشان می کند: «هم اکنون گمرک جمهوری اسلامی ایران در حال انجام کار تخصصی برای راه اندازی تعداد بیشتری گمرک اختصاصی در کشور است. کار مطالعات عملکردی به دفتر برنامه ریزی گمرک ارجاع داده شده تا آثار اختصاصی کردن گمرکات را ارزیابی کنند.»
وی می افزاید: «به این معنا که زمان سنجی صورت گیرد تا مشخص شود که در گذشته متوسط زمان ترخیص چه میزان بوده و با راه اندازی این گمرکات، زمان ترخیص کالاها چقدر کاهش یافته است.»
و آخر اینکه....
دایر شدن این گمرکات در نهایت باعث تسریع در امر ترخیص کالاهای خاص با هماهنگی سازمان های همجوار و در نتیجه کاهش قیمت تمام شده کالاها خواهد شد.
منبع :روزنامه دنيای اقتصاد تاریخ : 17 مرداد 1388 شاخه : تجارت و بازرگانی
