متعاقب این صحبت به تازگی مدیر عامل شرکت ملی نفت ایران در جمع خبرنگاران گفته است که: شناسایی کل منابع هیدروکربوری در پهنه کشور با اولویت مخازن مشترک یکی از سیاست های کلان صنعت نفت است و مهم ترین چالش پیش روی صنعت نفت کشف و استخراج منابع هیدروکربوری و گاز از میادین مشترک است.
تاکید جشن ساز بر کشف منابع مشترک در حالی است که ایران در حوزه های کشف شده فعلی وضعیت مناسبی در برداشت ندارد و به سرمایه گذاری و توسعه میادین نیاز مبرم دارد و مهم تر آن که بزرگترین میادین نفتی ما چون یادآوران و آزادگان و گازی ما، پارس جنوبی با همسایگان مشترک است. تاکنون هم از نظر زمانی یعنی آغاز به برداشت و هم از نظر میزان فعلی برداشت ایران رقابت را به قطر در پارس جنوبی واگذار کرده است. بنا به گفته های جشن ساز و رشد عراق در برگزاری مناقصه و توسعه میدان باید این رقیب را هم بیش از گذشته جدی گرفت.
عراق از ایران در حال پیشی گرفتن است
قطر تاکنون با 400 میلیارد دلار سرمایه گذاری در صنایع نفت و گاز خود از سال 1367توانسته است از پارس جنوبی (گنبد شمالی قطر) به عنوان بزرگ ترین میدان گازی جهان، برداشت کند. اما ایران با سرمایه گذاری 40(کمترین میزان) تا 70 (بهترین میزان)میلیارد دلاری در پارس جنوبی و عسلویه فاصله زیادی تا میزان برداشت قطری ها دارد و در بهترین حالت هم اکنون ایران در حال برداشت از 7فاز از میدان پارس جنوبی است و چشم انداز برداشت بیشتر هم تا یکی دوسال آینده روشن نیست. البته اگر تولید و ساخت شیر و تجهیزات سرچاهی که به علت تحریم به ایران داده نشد در اراک طبق برنامه پیش برود شاید فاز 9و10 تولید خود را سال آینده وارد مدار کنند.
در سویی دیگر عربستان نیز در میادین دریایی یا فلات قاره خود و میادین مشترک سرمایه گذاری زیادی انجام داده و گفته می شود روزانه سه میلیون بشکه نفت از میادین فلات قاره خود برداشت می کند. میدان نفتی فروزان مشترک بین ایران و عربستان است که سهم برداشت رقیب از ایران بیشتر است. کارشناسان رقم تخمینی لازم برای سرمایه گذاری در میادین مشترک ایران با کشورهای خلیج فارس را حدود 60 میلیارد دلار برآورد کرده اند. شاید بهترین فرصت برای سرمایه گذاری در صنعت نفت و گاز و به خصوص میادین مشترک ایران، سال های 1384 تا 1387 بوده که قیمت نفت بین 40دلار تا بالای 140 دلار رسید و سیصد میلیارد دلار درآمد عاید کشور شد.
مدیر عامل شرکت نفت می گوید: سال گذشته از محل فروش نفت، حدود 78 میلیارد دلار درآمد عاید کشور شد که از این میزان 30 درصد به وزارت نفت اختصاص یافت و این رقم نیز با کسر مالیات و عوارض به 13 درصد رسید.
وی تصریح کرد: اعتبارهای سال گذشته حتی 50 درصد از نیازهای ما را پوشش نداد؛ از این رو نمی توانیم تنها به منابع مالی داخلی برای تامین نیازها بسنده کنیم.
جشن ساز با تاکید بر لزوم سرمایه گذاری در صنعت نفت، گفت: اگر از سرمایه گذاری در این صنعت غافل شویم، کمترین زیان آن، دست نیافتن به اهداف تعیین شده در چشم انداز خواهد بود.
وی در بخش دیگری از صحبت هایش به رشد عراق در تولید و توسعه میادین خود خبر داد و عنوان کرد: کشور عراق از سال 2007 میلادی پس از یک دوره توقف کار توسعه میادین خود را آغاز کرده است؛ به طوری که از آن سال تاکنون 70 بلوک اکتشافی و 65 میدان نفتی به مناقصه برده شده است.
وی با اشاره به اینکه شیوه قراردادهای کشور عراق جهت توسعه میادین نفت و گازی به روش بیع متقابل است، اظهار داشت: اما این کشور با انجام اصلاحاتی در قرارداد بیع متقابل سرعت کار خود را جلو برده است. به گفته وی، این کشور از 70 بلوک اکتشافی که به مناقصه برده 10 بلوک را عرضه کرده و 7 بلوک نیز صاحب کار دارند. همچنین قرارداد توسعه 3 میدان نیز از 65 میدانی که به مناقصه رفته بسته شده است.
«جشن ساز» در ادامه در مورد برنامه عراق برای افزایش تولید نفت و گاز خود توضیح داد: عراق امروز 112 میلیارد بشکه نفت و بین 10 تا 15 تریلیون متر مکعب ذخایر گازی دارد که بر اساس برنامه می خواهد میزان پتانسیل نفتی خود را به 160 تا 170 میلیارد بشکه برساند و میزان تولید خود را نیز افزایش دهد. به گزارش خبرنگار ما، در حال حاضر میزان ذخایر نفتی ایران 138 میلیارد بشکه است که در صورتی که ایران برنامه های خود را در زمینه افزایش ذخایر و تولید انرژی سرعت ندهد عملا جایگاه دوم خود در اوپک را از دست خواهد داد. مدیرعامل شرکت ملی نفت در ادامه با اشاره به میدان «مجنون» در عراق گفت: این میدان یکی از بزرگترین میدان های نفتی عراق و خاورمیانه است که با میدان «آزادگان» در ایران مشترک است.
سرمایه گذاری از نظر سیف الله جشن ساز در میادینی که منتظر توسعه هستند و تاکنون اقدامی در آنها صورت نگرفته به10تا 15میلیارد دلار سرمایه نیاز دارد اما بسیاری از میادین نفتی وگازی مشترک برداشت از آنها صورت گرفته و منتظر سرمایه گذاری جدید و ورود فناوری های تازه برای برداشت بیشتر هستند مانند میدان مشترک فروزان با عربستان که چندین سال است مناقصه توسعه آن به دلایل نا معلوم به تعویق می افتد یا برداشت از میدان سلمان یا مهم ترین انها پارس جنوبی.
در ادامه به بررسی دقیق ومورد به مورد میادین مشترک ایران با کشورهای همسایه پرداخته میشود.
معرفی میادین مشترک با جزییات
ایران با کشورهای همسایه یعنی عراق، ترکمنستان، کویت، عربستان، قطر، امارات و عمان دارای مخازن اشتراکی است. حداقل 16 مخزن در این ارتباط وجود دارد.
مخازن مشترک خشکی ایران با کشورهای عراق و ترکمنستان است. در طول مرز مشترک ایران و عراق پنج مخزن نفتی نفت شهر، دهلران، پایدار غرب، آزادگان و یادآوران وجود دارد. در مرز مشترک ایران و ترکمنستان نیز میدان گازی گنبدلی قرار دارد.
10 میدان باقیمانده آبی با کشورهای همسایه خلیج فارس مشترک هستند. میدان گازی آرش تنها میدان مشترک ایران با کشور کویت در آب های خلیج فارس است. میادین نفتی اسفندیار، فروزان، فرزاد (a) و فرزاد (b) نیز با کشور عربستان مشترک است. میادین فرزاد (a) و(b) گاهی با نام های میادین فارسی (a) و (b) نیز از آنها یاد می شود. تاکنون مخزن مشترکی بین ایران و بحرین در آب های خلیج فارس کشف و گزارش نشده است.
میدان نفتی نفت شهر
میدان نفتی نفت شهر در فاصله 1٠٠ کیلومتری شمال غربی ایلام و ٢3٠ کیلومتری جنوب غربی کرمانشاه واقع است. این میدان در حال حاضر در حال تولید است و تنها میدان نفتی در حال تولید استان کرمانشاه است که دارای 692 میلیون بشکه نفت و کلاهک گازی است. در میدان نفت شهر هم اکنون واحد بهره برداری جدیدی ساخته شده و احداث واحد نمک زدایی برای افزایش تولید میدان در دستور کار قرار دارد .این میدان در عراق با نام "نفت خانه" شناخته می شود.
میدان نفتی دهلران
میدان نفتی دهلران در سال 1351 کشف شد. میزان نفت خام درجای اولیه این میدان که در نزدیکی مرز عراق قرار دارد، 4212 میلیون بشکه است که 635 میلیون بشکه آن را می توان برداشت کرد. از میدان نفتی دهلران تا سال 1370 حدود 12 میلیون بشکه نفت برداشت شده است.
پایدار غرب
میدان نفتی پایدار در 110 کیلومتری شمال غربی اهواز و 10 کیلومتری مرز عراق قرار دارد. میدان نفتی پایدار غرب نیز در 21 کیلومتری میدان نفتی پایدار واقع شده است. میزان نفت خام درجای میدان نفتی پایدار غرب 1956 میلیون بشکه است.
آزادگان
میدان آزادگان در مجاورت میدان "مجنون" عراق واقع شده است. این میدان یکی از بزرگ ترین میدان های نفتی ایران و جهان است که در سال 1376 کشف شده است. این میدان در٨٠ کیلومتری غرب اهواز در منطقه دشت آزادگان واقع است. میدان نفتی آزادگان به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم می شود.
ظرفیت این میدان 33 میلیارد بشکه تخمین زده شده است. ظرفیت تولید این میدان 260000 هزار بشکه در روز اعلام شده است.
میدان نفتی یادآوران
میدان یادآوران در مجاورت میدان "سنباد" عراق واقع شده است. میزان ذخیره درجای (oil in place, oip) این میدان بیش از 17 میلیارد بشکه (7/2 کیلومتر مکعب) و مقدار ذخیره قابل بازیافت (recoverable) آن نیز سه میلیارد بشکه (5/0 کیلومتر مکعب) تخمین زده شده است. پیش بینی شده است روزانه بین 300 تا 400 هزار بشکه نفت از این میدان قابل استحصال باشد.
میادین گنبدلی
میدان گازی گنبدلی، یک میدان مشترک خشکی است که در مجاورت کشور ترکمنستان واقع شده و هم اکنون در حال تولید است. حجم گاز درجای این میدان 25/13 میلیارد متر مکعب برآورد می شود. تولید از این میدان در سال 1364 آغاز شد. تولید اولیه آن روزانه پنج میلیون متر مکعب بود و هم اکنون با بهره برداری از سه چاه و افت طبیعی فشار مخزن، تولید آن به روزانه یک میلیون متر مکعب کاهش یافته است
میدان نفتی/گازی آرش
میدان آرش تنها میدان مشترک ایران با کشور کویت در آب های خلیج فارس است. به نظر می رسد که ادامه این میدان در آب های کویت با میدان "دورا" در ارتباط باشد. این میدان مشترک در سال 1379 کشف شد. میدان نفتی و گازی آرش دارای نفت خام درجای اولیه 45٧ میلیون بشکه و گاز درجای اولیه 5/22 میلیارد متر مکعب و 6/٨3 میلیون بشکه میعانات گازی است.
میدان اسفندیار
میدان نفتی اسفندیار در آب های عربستان نامش به میدان "لولو" تبدیل می شود. این میدان دارای 532 میلیون بشکه نفت خام درجا است.
میدان فروزان
میدان فروزان از میدان های مشترک با کشور عربستان سعودی واقع در خلیج فارس است که در فاصله 7/99 کیلومتری جنوب غربی جزیره خارگ قرار دارد. این میدان دارای 2309 میلیون بشکه نفت خام درجا است. بخش عربستانی میدان فروزان در این کشور با نام میدان "مرجان" شناخته می شود. میدان فروزان به همراه میدان اسفندیار جز بلوک عملیاتی و اکتشافی ناحیه خارک شرکت فلات قاره است. در حال حاضر دو کشور ایران و عربستان به صورت جداگانه از این میدان برداشت می کنند.
تولید از این میدان از اوایل دهه هفتاد میلادی آغاز و تا پایان سال 2002 میلادی حدود 550 میلیون بشکه نفت از آن تولید شده است. میدان فروزان دارای دو سکوی فرآورش و بهره برداری، یک سکوی اقامتی و دو سکوی مربوط به سوزندان گازهای همراه است. همچنین 12 سکوی اقماری در این میدان موجود است که نفت تولیدی از آنها به وسیله خطوط لوله زیردریایی به سکوهای فرآورش منتقل می شوند.
تولید کنونی این میدان نفتی مشترک به بیش از 46 هزار بشکه در روز افزایش یافته است.
همچنین دو چاه f16-1 و f16-6 در میدان نفتی فروزان در حال حفاری و احداث است که بزودی با وارد شدن این دو چاه تولید میدان مشترک فروزان به 50 هزار بشکه در روز می رسد.
میادین گازی فرزاد a و b
میادین فرزاد (a) و(b) گاهی با نام های میادین فارسی (a) و (b) نیز از آنها یاد می شود. بخش خارجی میدان فرزاد (a) در عربستان با نام میدان "حصبه" شهرت یافته است.
این میادین از میادین کوچک گازی ایرانی در نزدیکی هم (جزیره فارسی) بلوک اکتشافی فارسی هستند. در میدان گازی فرزاد b تاکنون دو چاه تولیدی حفر شده است. میدان گازی فرزاد b با ذخیره درجای حدود 249.2 میلیارد متر مکعب گاز طبیعی دارد. بخش بسیار ناچیزی از ساختمان فرزادa-حصبه در قسمت ایرانی است. در حالی که بخش اعظم ساختمان فرزاد b در آب های ایران واقع شده است. میدان فارسی در بخش شرقی خلیج فارس نزدیک مرز عربستان واقع شده و 3500 کیلومتر مربع مساحت دارد.
پارس جنوبی
میدان گازی فوق عظیم پارس جنوبی که در ادامه به میدان شمال تبدیل می شود، با کشور قطر مشترک است. این میدان یکی از بزرگ ترین و مهم ترین میادین اشتراکی ایران و دنیا است. مهم ترین میدان گازی دریایی کشور دارای 1313٠ میلیارد متر مکعب گاز درجا است. هم اکنون 28تریلیون متر مکعب گاز درجا در کشور وجود دارد که نزدیک به 50 درصد از ذخایر گازی کشور (8 درصد کل مخازن گازی دنیا) تنها در میدان پارس جنوبی قرار دارد. این میدان همچنین دارای میعانات گازی در جای معادل 1٨ هزار میلیون بشکه است.
هم اکنون رقیب ایران در میدان مشترک پارس جنوبی (قطر) حدود 20 دستگاه دکل حفاری دریایی در حال فعالیت دارد و این در صورتی است که ایران در این میدان مشترک تنها دارای دو دکل است.
کشور قطر تولید گاز از میدان پارس جنوبی را از سال 1990 میلادی آغاز کرده است، اما اولین فاز گازی ایران برای برداشت گاز از این میدان مشترک در سال 2001 میلادی شروع شد که این حاکی از عقب ماندگی 11 ساله در برداشت گاز از این میدان مشترک است. در سال های گذشته تلاش های بسیاری برای جبرای عقب ماندگی برداشت گاز از این میدان نسبت به شریک قطری انجام شده است.
سلمان
میدان سلمان از مخازن مشترک ایران با امارات متحده عربی است که این میدان در کشور همسایه به نام "ابولبخوش"، " شناخته شده است. میدان سلمان (ساسان سابق) در سال 1344 (1965) در خلیج فارس و منطقه لاوان کشف شد. ذخیره نفت خام میدان سلمان 4073 میلیون بشکه و گاز5/1٨3 میلیون متر مکعب گاز درجا است. بهره برداری از این میدان در سال 1347 آغاز شد. بخش اعظم این میدان در آب های ایرانی خلیج فارس واقع شده است. تولید کنونی این میدان نفتی مشترک 51 هزار بشکه در روز است.
فرزام
مخزن فرزام، از مخازن مشترک ایران با امارات متحده عربی است. این میدان در کشور همسایه به نام "فلاح" شناخته شده است. حجم نفت درجای میدان فرزام در محدوده توسعه 258.6 میلیون بشکه برآورد شده است.
میدان نفتی نصرت
مخزن نصرت از مخازن مشترک ایران با امارات متحده عربی است که این میدان در کشور همسایه به نام "فاتح" شناخته شده است. مقدار نفت درجای این میدان 1٨٨ میلیون بشکه است.
میدان نصرت توسط دو کشور و به صورت جداگانه مورد بهره برداری قرار گرفته است که برداشت ایران حدود دو هزار بشکه در روز است.
هنگام
تنها میدان مشترک ایران با کشور عمان میدان گازی هنگام است. در این میدان گاز درجایی برابر با حجم 4/٢٢ میلیارد متر مکعب وجود دارد.
میدان مبارک
میدان دریائی مبارک با گاز درجای 6/14 میلیارد مترمکعب و نفت درجای 128 میلیون بشکه با شارجه مشترک است.
بزرگ ترین مخازن نفتی (یادآوران و آزادگان) و گازی (پارس جنوبی) ایران در مناطق مرزی و به صورت مشترک با کشورهای همسایه است.
تعداد دکل های حفاری به کارگرفته شده در میدان های نفت و گاز به طور معمول شاخص مطلوبی برای ارزیابی توسعه میدان ها و در نهایت بهره برداری بیشتر از منابع هیدروکربوری به شمار می آید تا آن جا که برخورداری از تعداد بیشتری از دکل های حفاری در مخازن مشترک می تواند نویدبخش بهره برداری بیشتر از منابع آن میدان در مقایسه با طرف رقیب ایران که در میادین فوق با کشورهای حاشیه خلیج فارس شریک است، تاکنون نتوانسته آن طور که شایسته است از این میادین مشترک استفاده و به حق خود در بهره برداری از این میادین دست پیدا کند.
از سوی دیگر، برداشت یک جانبه از میدان های مشترک، افت فشار را در بخش بهره برداری شده کاهش و در نتیجه، منابع نفت و گاز را به سوی دیگر سوق می دهد. این پدیده (مهاجرت) سبب می شود کشوری که در حال بهره برداری یک جانبه است، از سهم بیشتری بهره مند شود. تا جاییکه گزارش های تایید نشده حکایت از مهاجرت سالانه 6میلیارد دلار گاز از سوی ایران به قطر دارد.
گزارش از مهدی افشارنیک
منبع :خبرگزاری کار ایران تاریخ : 9 اسفند 1388 شاخه : نیرو و انرژی
