روز ملی صادرات و تجلیلی که در این روز از تعداد صادرکننده نمونه به عمل می آید ما را در برابر این سوال مقدر قرار می دهد که چرا کشور پروسعت و چند اقلیمی چون ایران با بیش از هفتادمیلیون جمعیت، نباید به جای چهل – پنجاه صادرکننده نمونه، هر سال، چهار پنج هزار صادرکننده نمونه داشته باشد و چرا نباید ما با این همه پتانسیل های طبیعی و انسانی و خدادادی که در اختیار داریم تاکنون نتوانسته ایم با کشورهای کوچک تر و کم جمعیت تری چون مالزی و ویتنام و کره جنوبی حتی با کشور بند انگشتی سنگاپور که مشاهده آن روی نقشه جغرافیای جهان با چشم غیرمسلح به سختی امکان پذیر است، برابری کنیم.
امروز ارزش کل صادرات غیرنفتی ما البته با احتساب محصولات پایین دستی پتروشیمی که مواد خام محسوب می شود، به زحمت از رقم 20میلیارد دلار تجاوز می کند که اگر این رقم را به جمعیت کشور تقسیم کنیم سرانه ای که به دست خواهد آمد آنقدر ناچیز و شگفت آمیز است که دانستن آن حاصلی جز انگشت افسوس به دندان گزیدن برای ما نخواهد داشت.
ما حتی نتوانسته ایم بازارهای صادراتی بسیاری از کالاهای سنتی خود را که سالیان دراز در آنها یکه تاز میدان بوده ایم، برای خود حفظ کنیم.
کالاهایی چون فرش دستباف و پسته خشکبار و زعفران که روزگاری درصد بالایی از مصرف کنندگان در جهان آنها را با نام ایران مترادف می دانستند تا روزگاری نه چندان دور فرش های دستباف ما با برند pesian carpet حرف اول را در بازارهای جهانی می زد و تا حدود 80درصد بازارهای صادراتی فرش دستباف در انحصار صادرکنندگان ایرانی بود، اما غفلت و ندانم کاری های ما به کشورهایی چون چین و هند و پاکستان و ... امکان دارد تا با کپی برداری از روی نقشه های فرش های دستباف ناب ایرانی فرش های دستباف خود را به نام فرش ایرانی، اما با قیمت هایی بسیار نازل روانه بازارهای جهانی کنند و سهم ما را در آن بازارها به کمتر از 30درصد کاهش دهند.در ارتباط با صادرات دیگر کالاهای سنتی و محصولات باغی و کشاورزی نیز وضعی بهتر از صادرات فرش دستباف نداریم و طی چند دهه گذشته بسیاری از بازارهای صادراتی این قبیل کالاها را به تدریج یا از دست داده و یا در حال از دست دادن آنها هستیم. این که یکی از قدیمی ترین و باتجربه ترین و شناخته شده ترین صادرکنندگان پسته و زیره و خشکبار ایران علنا می گوید کار ما در زمینه صادرات این قبیل کالاها به جایی رسیده که باید با خواهش و التماس به آنها جنس بفروشیم، شاهدی بر این مدعا است و نکته ای است که در عین تلخی باید، همچون صدای یک آژیر خطر مسوولان ذی ربط در امر صادرات غیرنفتی را از خواب غفلت بیدار کرده آنها را به چاره اندیشی برای درمان اساسی دردهای صادرات غیرنفتی ما وادار سازد.این درد بسیار بزرگی است که می شنویم کشوری چون مالزی که تا نیم قرن پیش اکثریتی از مردم آن در خانه های ساخته شده روی شاخه های درختان زندگی می کردند و چیزی به نام صنعت و مظاهر صنعتی در آن وجود خارجی نداشت، امروز به یک کشور بزرگ صادرکننده محصولات صنعتی، خودرو، خدمات فنی مهندسی در زمینه صنایع نفت و راه و ساختمان و نیز انواع محصولات و فرآورده های کشاورزی تبدیل شده و درآمد ارزی آن از برکت صادرات غیرنفتی با کل درآمد نفتی سالانه ما برابری می کند، ضمن آنکه مردم و مسوولان آن کشور توانسته اند با حفظ آداب و اعتقادات اسلامی و دینی خود، مالزی را به یک کشور پرجاذبه برای گردشگران سراسر جهان تبدیل کنند و از این منبع نیز سالانه قریب به 15میلیارد دلار درآمد ارزی به دست آورند.چرا کشور بسیار کوچک و از نظر وسعت خاک، بسیار ناچیزی چون سنگاپور که تا چند دهه پیش همراه با مالزی، یکی از مستعمرات امپراتوری بریتانیا در جنوب شرقی آسیا بود و از نظر منابع طبیعی حتی قابل قیاس با گوشه ای از سرزمین پهناور ایران نیست، سالانه نزدیک به 120میلیارد دلار صادرات غیرنفتی و محصولات ساخته شده از مواد نفتی و پتروشیمی دارد؛ اما صادرات غیرنفتی ما به رغم تلاش وجدوجهد صادرکنندگانمان، از رشدی در حد متوسط هم برخوردار نبوده و در قیاس با دیگر کشورهای هم طراز ایران به قول معروف، همچنان اندر خم یک کوچه است.
گناه این در جا زدن ها و از قافله عقب ماندن ها به گردن کیست؟ به گردن صادرکنندگان یا به گردن ساختارهای معیوبی که اجازه نمی دهد ما به یک کشور صادرکننده در حد و اندازه شایسته خودمان تبدیل شویم.آیا قوانین و مقررات دست و پاگیر و تعدد ایستگاه های تصمیم گیری سد راه توسعه صادرات غیرنفتی ما شده است؟ آیا پیروی از شیوه های سنتی و قدیمی در صادرات و بازاریابی اجازه رشد و شکوفایی به صادرات غیرنفتی ما نداده است؟ آیا آن طور که بعضی ها ادعا می کنند، وجود درآمدهای سرشار نفتی دولت و مسوولان امور را از توجه جدی به امر توسعه صادرات غیرنفتی بازداشته است. آیا افزایش شدید قیمت تمام شده محصولات کشاورزی و صنعتی ما قدرت رقابت در بازارهای صادراتی را از صادرکنندگان ما سلب کرده است؟ آیا پایین بودن کیفیت و بالا بودن قیمت کالاهای سنتی و صنعتی و محصولات کشاورزی و خشکبار ما سبب شده تا رقبای تازه از گرد راه رسیده، جای ما را در بازارهای صادراتی اشغال کنند؟
آیا نامتناسب بودن نرخ برابری ریال در برابر ارزهای خارجی صرفه اقتصادی صادرات را برای صادرکنندگان ما کاهش داده و آیا در صورت کاهش ارزش برابری ریال مشکل صادرات غیرنفتی ما به کلی برطرف خواهد شد؟آیا نوع خاص روابط سیاسی ما با آمریکا و چند کشور غربی در جهان در جلوگیری از توسعه صادرات غیرنفتی ما نقش داشته است؟ آیا خدای نکرده متولیان امر صنعت، کشاورزی و بازرگانی و نظام بانکی و مالی ما بر سر راه توسعه صادرات غیرنفتی ما سنگ می اندازند؟ با یک بررسی اجمالی و کارشناسی می توان نتیجه گرفت که تمامی یا تعدادی از این عوامل در بازداشتن صادرات غیرنفتی ما از رسیدن به جایگاهی که استحقاق آن را دارد دخیل بوده است.
منبع :روزنامه دنيای اقتصاد تاریخ : 6 آبان 1388 شاخه : تجارت و بازرگانی
