در دنیای امروز تجارت خارجی از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است؛ به گونه ای که سهم آن در تولید ناخالص دنیا از رقم 5 درصد در سال 1950 به بیش از 20 درصد در سال های اخیر ارتقا یافته است.
رایزنان بازرگانی از مهم ترین عوامل تاثیرگذار در توسعه بازرگانی بین کشور متبوع خود و سرزمینی هستند که در آن به فعالیت اشتغال دارند. اگر چه توسعه فناوری اطلاعات – و به ویژه پایگاه های اطلاع رسانی – در جهان امروز دسترسی به بسیاری از اطلاعات تجاری مورد نیاز را برای بازرگانان تسهیل کرده است، اما این موضوع به هیچ وجه از اهمیت نقش رایزنان بازرگانی نکاسته است؛ زیرا:
1 - رایزنان بازرگانی به سبب حضور فعال خود در بازارهای هدف قادرند اطلاعات دست اولی در مورد اوضاع اقتصادی و اجتماعی کشور مورد نظر، روند عرضه و تقاضا، تحولات قیمت ها، فعالیت های رقبا، نمایشگاه های تجاری، کالاهای رقیب و نظایر آنها کسب کرده و جامعه تجاری کشور متبوع خود را بیش از پیش آگاه نمایند.
2 - برقراری ارتباط مستقیم با شخصیت های تراز اول کشور مورد نظر، روسای سازمان ها و بنگاه های اقتصادی و مقامات تصمیم گیرنده به مراتب اهمیتی بیشتر از مکاتبه یا مذاکره غیرمستقیم با این افراد دارد.
3 - رایزنان بازرگانی در ساماندهی هیات های تجاری یا اعزام هیات های اقتصادی به کشور متبوع خود و کمک به موفقیت آمیز بودن مذاکرات، نقش مهمی ایفا می کنند.
4 - نظرات مشورتی رایزنان بازرگانی از دیدگاه بازرگانانی که برای نخستین بار به قلمروی فعالیت آنها وارد می شوند یا درصدد انعقاد قراردادهای تجاری، سرمایه گذاری یا اعطای نمایندگی فروش کالا را دارند بسیار ارزنده است.
5 - نقش رایزنان بازرگانی در توسعه صادرات خدمات فنی – مهندسی در برخی کشورها – از جمله کشورهای خاورمیانه، آسیای مرکزی و قاره آفریقا – و به ثمر رساندن مذاکرات در مواردی به مراتب مهم تر از کمک آنها به توسعه صادرات کالا است.
6 - سازمان توسعه تجارت ایران، موفقیت های بزرگ خود را در توسعه روابط بازرگانی با کشورهای حوزه خلیج فارس، آسیای مرکزی، آمریکای لاتین و برخی از قلمروهای دیگر در دو سال اخیر مرهون تلاش ها و کوشش های ایثارگرانه رایزنان بازرگانی خود می داند که به رغم وجود مشکلات فراوان، کمبود اعتبار و نارسایی در برقراری ارتباط تنگاتنگ با جامعه تجاری کشور در پیشبرد اهداف صادراتی کشور نقش زیادی داشته اند.
7 -آگاهی از تحولات اقتصادی کشور، قوانین، مقررات و ظرفیت های موجود در بخش صادرات – اعم از صنعت، کشاورزی و خدمات – سازمان ها و بنگاه های اقتصادی فعال در بخش صادرات یا شرکت های نوپایی که توان بالقوه صادرات کالاهای خود را دارند، برای رایزنان بازرگانی نهایت اهمیت را داراست. رایزنان بازرگانی برای دستیابی به اطلاعات صرفا نباید به سازمان متبوع خود متکی باشند. در بسیاری از موارد «سامانه های اینترنتی» شرکت ها یا بنگاه های اقتصادی یا سازمان های دولتی و خصوصی کشور منبع اطلاعاتی ارزشمندی برای به روز شدن اطلاعات رایزنان بازرگانی به شمار می روند.
8 - بررسی های انجام شده نشان می دهد که اغلب کشورهای در حال توسعه که در سال های اخیر به قطب های تجاری در منطقه تبدیل شده اند، از تخصص، کاردانی، ابتکار عمل و تلاش های خستگی ناپذیر رایزنان بازرگانی خود در خارج بهره مند شده اند. برای نشان دادن اهمیت رایزنی های بازرگانی، کافی است به این نکته اشاره کنیم که کشور همسایه ما، ترکیه در حال حاضر تنها در قاره آسیا افزون بر 31 رایزن بازرگانی (در افغانستان، امارات عربی متحده، چین، هنگ کنگ، کره جنوبی، هند، عراق، ایران، فلسطین اشغالی، ژاپن، کویت، لبنان، مالزی، سنگاپور، پاکستان، سوریه، عربستان سعودی، اردن، بحرین، تایلند، اندونزی، قطر، یمن، عمان، فیلیپین، مغولستان و ...) دارد.
برخی از رایزنان به سبب برخورداری از کادر مجهز و توانایی مدیریت قوی قادرند که چندین کشور را در یک منطقه تحت پوشش فعالیت خود در آورند.
9 - به نظر سازمان توسعه تجارت ایران، چنانچه رایزنان بازرگانی بتوانند در مناطق تجاری کشور هدف و خارج از محدوده نمایندگی های سیاسی فعالیت کنند، از کارآیی بیشتری برخوردار خواهند بود؛ اما تا زمانی که از امکانات مادی کافی برای انجام فعالیت های مستقل تجاری بهره مند نباشند، فعالیت آنها در نمایندگی های سیاسی از لحاظ اقتصادی مقرون به صرفه خواهد بود.
10 - مهم ترین وظایفی که رایزنان بازرگانی می توانند انجام دهند عبارتند از:
* تهیه گزارش های تحلیلی درباره اوضاع اقتصادی کشوری که رایزن در آنجا مستقر است. قاعدتا این نوع گزارش ها باید دارای جنبه کاربردی باشند و مفاد آنها با گزارش های عادی که در سامانه های اینترنتی منتشر می شوند، متفاوت باشد.
* نظارت مستمر بر فعالیت های تجاری کشورهای رقیب ایران به ویژه قراردادهای بازرگانی منعقده، کالاهای صادراتی و ویژگی های آنها.
* سیستم های تشویق صادرات در بازار هدف و مقررات تجاری.
* کسب هر گونه اطلاعات تجاری که در امر صدور کالا یا تامین آن به قیمت های مناسب موثر باشد.
* حل و فصل دعاوی تجاری.
* نظرسنجی از مصرف کنندگان کالاهای ایرانی در مورد کیفیت این کالاها و نارسایی های احتمالی.
* ارائه نظرات مشورتی به جامعه تجاری کشور و سازمان های اقتصادی ذی ربط.
* سازماندهی هیات های کالایاب و بازاریاب.
* برقراری ارتباط با مسوولان اقتصادی و بازرگانی کشور موردنظر در سطوح بالا و جلب همکاری آنها برای توسعه مناسبات تجاری با جمهوری اسلامی ایران.
* تلاش به منظور جلب سرمایه های خارجی.
* شناسایی راه های توسعه صادرات کالاهایی که ورود آنها به بازار هدف با مشکل مواجه است (انتقال خط تولید به بازار هدف، سرمایه گذاری مشترک با شرکای داخلی، فعالیت در مناطق آزاد کشور ذی ربط).
* آگاهی از فناوری های نوین، روش های ابتکاری یا کالاهای جدیدی که رقبای تجاری به بازار عرضه می کنند.
* انجام هر نوع فعالیت تجاری که موجبات افزایش درآمد ارزی کشور را – از طریق همکاری با جامعه تجاری بازار هدف – امکان پذیر سازد.
برقراری ارتباط با رایزنان بازرگانی یا کمیسرهای اقتصادی کشورهایی که جمهوری اسلامی ایران با آنها مناسبات حسنه دارد، می تواند به افزایش سطح آگاهی رایزن بازرگانی و بالا بردن توانمندی وی در نفوذ هر چه بیشتر به بازار هدف – برای جامعه تجاری ایران – کمک کند.
بررسی های انجام شده نشان می دهد که اغلب کشورهای مهم تجاری – اعم از صنعتی یا اقتصادهای نوظهور – در مقاطع زمانی معین به برگزاری سمینارهای آموزشی یا دوره های تخصصی برای رایزنان بازرگانی، اقتصادی، فرهنگی یا وابسته های توریستی خود اقدام می کنند تا از نزدیک با تحولات اقتصادی کشور – به ویژه توانمندی های تجاری آن یا تغییراتی که در قوانین، مقررات، ساختار صنعتی و ... رخ داده است، آشنا شوند. شرکت در این برنامه های آموزشی فواید متعددی دارد که از آن جمله می توان به بهره گیری رایزنان بازرگانی از تجربیات یکدیگر یا تعامل با بخش اقتصادی کشور – که نمایندگان آن در سمینار یا دوره های آموزشی حضور دارند – اشاره کرد. در ضمن کارشناسان و مدیران سازمان توسعه تجارت نیز متقابلا می توانند از تجربیات و اطلاعات گرانبهایی که رایزنان بازرگانی در دوران فعالیت خود اندوخته اند، بهره مند شوند.
سازمان توسعه تجارت ایران بستر لازم را برای گسترش قلمروی فعالیت رایزنی ها و تحت پوشش قرار دادن اغلب بازارهای بالقوه برای توسعه صادرات کالاها و خدمات کشور انجام داده است و مجوزهای لازم را در این زمینه کسب کرده است.
توسعه صادرات کشور به اقصی نقاط عالم و کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی در گروی تلاش همه کارشناسان، مدیران، صاحبان صنایع و همه افرادی است که ایثارگرانه برای تقویت بنیه های اقتصادی کشور از همه توانایی های خود بهره می گیرند. در این میان، رایزنان بازرگانی به سبب نوع فعالیت خود – در بازارهای بین المللی – از اهمیت والاتری برخوردارند و جامعه تجاری کشور قدرشناس زحمات و کوشش های مستمر و ارزشمند آنها است.
* معاون وزیر بازرگانی در توسعه روابط اقتصادی و رییس کل سازمان توسعه تجارت ایران
منبع :روزنامه دنيای اقتصاد تاریخ : 21 بهمن 1388 شاخه : تجارت و بازرگانی
