دوران گذار در صنایع پتروشیمی ایران گویی قرار است هر چندگاه یک بار تکرار شده و هر بار با طرحی متفاوت این سازمان را درگیر مسائل و مشکلات خاص خود کند.شرایط موجود در دوران جنگ تحمیلی، سختی های فراوان دوران بازسازی و مشکلات مهمی از جمله موافقت نامه پتروشیمی بندر امام با ژاپنی ها، تأمین منابع مالی و جذب مشارکت برای توسعه باورنکردنی صنایع پتروشیمی و رسیدن این صنعت به اعتبار جهانی و همزمان رشد و توسعه توان شرکت های مهندسی و مشاور داخلی در طراحی و ساخت واحدهای جدیدو پس از آن تلاش برای تحقق رؤیای دستیابی به مقام نخست تولید محصولات پتروشیمی در خاورمیانه در افق پایان برنامه 20ساله توسعه اقتصادی کشور، هر یک در شرایط خاص خود دوره سخت و سرنوشت سازی برای ادامه حرکترو به رشد پتروشیمی ایران محسوب می شده است. پتروشیمی از جمله صنایع هزینه بر است و توسعه آن در برنامه های چهارم و پنجم عمدتا بر حول محور جذب سرمایه گذاری خارجی تدوین شده بود؛ شرایطی که در حال حاضر با توجه به افزایش تحریم های جهانی کل برنامه های سرمایه گذاری در کشور را تحت تأثیر قرار داده و بالطبع صنایع پتروشیمی بیشترین تأثیر منفی را از آن دریافت خواهد کرد. در طول 4سال گذشته عمده ترین موضوع مورد بحث مسئولان وقت پتروشیمی این بود که اگر دولت بتواند از محل صندوق ذخیره ارزی سالانهیک و نیم میلیارد دلار به پتروشیمی وام بدهد این صنعت نه تنها مشکلی از بابت تحریم ها نخواهد داشت بلکه با تکیه بر توانمندی های موجود قادر خواهد بود برنامه های توسعه ای خود را به پایان رسانده و به جای بازپرداخت وام هایی که قبلا از خارج می گرفت، کمک دریافتی از صندوق ذخیره ارزی را بازگرداند. عدم تحقق این درخواست عملا عدم تحقق برنامه های تدوین شده قبلی را به همراه خواهد داشت. لذا باید پرسید با توجه به شرایط فعلی مناسب ترین استراتژی برای آینده پتروشیمی کدام است؟ صنایع پتروشیمی ایران طی سال های گذشته محور برنامه ریزی های استراتژیک خود را افزایش تولید قرار داده بود و اگرچه در این مدت به منظور دستیابی به بازارهای جدید دفاتر متعدد نمایندگی شرکت بازرگانی پتروشیمی در دیگر کشورها را تأسیس کرد، ولی این اقدام در راستای فروش هر چه مطلوب تر محصولات پتروشیمی و عرضه آن به مصرف کنندگان اصلی این مواد بود. شاید بتوان چنین اظهار داشت که تأسیس و توسعه فعالیت شرکت بازرگانی پتروشیمی بین الملل گام اصلی در جهت توسعه بازاریابی تجاری در صنایع پتروشیمی محسوب می شود؛گامی که با توسعه فرایند بازاریابی برای خرید محصولات تولیدی یک شرکت خارجی و فروش آن به خریداری در نقطه ای دیگر از جهان می تواند معنای صحیح فعالیت بین المللی این شرکت را تحقق بخشد. نگاه تجاری به بازار های جهانی دیدگاهی است که بسیاری از شرکت های بزرگ و تولیدکنندگان عمده جهان نیز بخشی از برنامه های توسعه ای خود را در آن جهت تدوین کرده اند. گزارش هایارائه شده از بازار کالا در جهان نیز نشان می دهد سال2010 شاهد افزایش قیمت کالاها در جهان خواهیم بود. افزایش میانگین قیمت جهانی نفت در سال 2009 و پیش بینی رشد 40درصدی قیمت کالا در سال 2010 حاکی از آن است که در این سال به احتمال زیاد کشورها شاهد افزایش نرخ رشد اقتصادی جهان خواهند بود. صندوق بین المللی پول نیز اخیرا طی گزارشی اعلام کرده با وجود بحران اقتصادی، قیمت جهانی کالاها در سال 2009 وضعیتی رو به رشد را طی کرده است و انتظار می رود با سپری شدن بحران اقتصادی، جهان در سال2010 شاهد افزایش بیش از پیش قیمت کالاها باشد. امروزه اکثر شرکت های بین المللی علاوه بر تولید و فروش محصولات خود تلاش دارند تا درخصوص فروش دیگر محصولات نیز نقش محوری در بازارهای جهانی را از آن خود کنند و بر همین اساس با تجهیز امکانات خود به ناوگان های مدرن ترابری دریایی و زمینی، ساخت مخازن ذخیره در نزدیکی بازارها و بنادر بزرگ بین المللی و ارائه تسهیلات و خدمات ویژه نه تنها خریداران بلکه فروشندگان را نیز مجاب کنند تا محصولاتشان را برای فروش آسان و بدون دغدغه به آنها تحویل دهند. امروزه دیگر تنها تکیه بر ارقام چندین میلیون تن ظرفیت تولید یا محصول قابل فروش را نمی توان به عنوان شعاری محوری برای بیان عظمت و اقتدار پتروشیمی ایران قرار داد. در جهان کنونی که هر لحظه بیشتر شکل دهکده ای جهانی به خود می گیرد دانش و دانایی و در اختیار داشتن اطلاعاتی که به راحتی برای مشتریان قابل دسترسی باشد عامل بسیار مهمی در جذب مشتری است. لذا باید دید شرکت ملی صنایع پتروشیمی به چه میزان قادر است راهکارهای لازم برای تأمین خواسته های جدید مشتریان را در برنامه های آتی خود قرار دهد. شرایط فعلی جهانی و تحریم های موجود ایجاب می کند تا پتروشیمی در بازنگری برنامه های استراتژیک خود توسعه بازاریابی و گسترش آن در نقاط مختلف جهان را هدف قرار داده، برنامه ریزی خود را طوری تدوین کند که بتواند به مرکزی برای تأمین و توزیع محصولات پتروشیمی و حتی دیگر فراورده های نفتی تبدیل شود؛ مرکزی که قادر باشد به یک نمایندگی معتبر برای فروش سریع و مناسب محصولات یک کشور و از سوی دیگر تأمین کننده سریع و قابل اعتماد محصولات مورد نیاز کشوری دیگر تبدیل شود. این استراتژی می تواند پتروشیمی را در جهت تأمین منابع مالی مورد نیاز برای اجرای طرح های در دست اجرا نیز کمک کرده و راهکار دیگری در جهت مقابله با تحریم های جهانی را در اختیار مسئولان آن قرار دهد. لذا باید دید در حال حاضر کدام بخش از بدنه پتروشیمی از توانایی و قابلیت لازم برای محوریت در این مسیر مهم برخوردار است. در اینجا باید پرسید آیا در حال حاضر شرکت بازرگانی پتروشیمی با توجه به سابقه کار، تجارب موجود و در اختیار داشتن چندین دفتر نمایندگی فروش در کشورهای مختلف قادر است درصورت تمایل مسئولان پتروشیمی مسئولیت اجرای این استراتژی جدید را برای پتروشیمی برعهده بگیرد؟ آیا برای این کار از ابزارهای نوین و مکانیسم های بازاریابی به خوبی بهره می گیرد، جهت گیری تبلیغات خارجی آن شرکت در این رابطه براساس چه الگوهایی باید طراحی و اجرا شود؟ و آیا برای گسترش حضور در بازارهای جهانی و ایفای نقش تأمین کننده معتبر محصولات پتروشیمی نیازمند بازنگری در کیفیت و نوع طراحی و بسته بندی محصولات جدید، گسترش خدمات قابل ارائه به مشتریان و چگونگی تحویل کالا و از همه مهم تر تقویت کادر فنی و ایجاد انرژی و انگیزه مضاعف در نیروهای خود است یا خیر؟ از شرکت بازرگانی پتروشیمی بین الملل که هدف و چشم انداز اصلی آن باید توسعه صادرات و واردات محصولات پتروشیمی و فراورده های نفتی مخصوصا موادی باشد که در داخل تولید نمی شوند برای انجام این کار چه انتظاراتی می توان داشت؟ و از سوی دیگر جایگاه شرکت پتروشیمی بین الملل که وظیفه اصلی جلب مشارکت ها و سرمایه گذاری مورد نیاز این صنعت را بر عهده دارد در این میان چگونه خواهد بود؟ دیگر نکته مهم و قابل بررسی در تعاملات آینده بین المللی پتروشیمی می تواند صدور خدمات فنی و نیروی انسانی به عنوان یکی از محورهای توسعه و افزایش درآمد باشد. آنچه این روزها از گزارش های موجود در مورد شرکت های مختلف مشاهده می شود این است که در حال حاضر صنعت تأمین نیروی انسانی به یکی از بزرگ ترین کارآفرینان بخش غیردولتی دنیا تبدیل شده است، به طوری که هم اکنون حدود 10میلیون نفر از مردم جهان در بیش از 62هزار شرکت پیمانکاری نیروی انسانی مشغول به کار هستند. صنعت نفت ایران به طور اعم و صنایع پتروشیمی به طور اخص از توانایی و قابلیت لازم برای صدور نیروی انسانی ماهر و متخصص به دیگر کشورها برخوردار است. جمع کثیری از کارشناسان و کارکنان مجرب و صاحب نظر آن بازنشسته شده یا در حال بازنشستگی هستند. اکثر این افراد پس از جدایی تجاربشان را نیز با خود خواهند برد. لذا اقدامی عاجل برای فراهم ساختن امکان متشکل ساختن این افراد و برنامه ریزی برای حضور در پروژه های صنعتی کشورهای همسایه می تواند مزایای مهمی از جمله موارد ذیل را به همراه داشته باشد: - بهره گیری از توان این نیروها به عنوان بازوی مشورتی مدیران جدید به ویژه در مذاکرات با شرکت های خارجی. - صدور خدمات فنی، آموزشی و تأمین نیروی انسانی به دیگر کشورها به منظور کسب درآمد ارزی. - فراهم شدن امکان همراهی و همکاری نیروهای جوان شرکت ها در کنار نیروهای باسابقه و مجرب در پروژه های خارج از کشور به منظور کسب تجارب بین المللی. - فراهم شدن امکان گسترش همکاری های فنی و اقتصادی با دیگر شرکت های بین المللی از مسیر ارائه مباحث آموزشی نفت و پتروشیمی. - و یک نکته مهم اینکه صدور خدمات فنی و نیروی انسانی مشکلاتی از قبیل قوانین و مقررات گمرکی و مالیاتی که صدور کالا و محصولات با آن مواجه است را به همراه نخواهد داشت. لذا باید دید آیا مسئولان پتروشیمی این تمایل را دارند که ضمن درگیری با دغدغه های موجود برای نهایی کردن فرایند خصوصی سازی و واگذاری مجتمع های تولیدی به بخش خصوصی، عرضه سهام طرح ها و شرکت های موجود و بسیاری مسائل و مشکلات پیرامونی در این رابطه، کاهش شدید سرمایه گذاری و به تبع آن در اختیار نداشتن بودجه لازم برای اجرای طرح های باقیمانده، سیاست های تدوین شده گذشته را ادامه دهند یا اینکه حاضرند در پی راهکارهایی باشند که اگرچه نسبت به تبعات مثبت و منفی و چشم انداز آینده آن ممکن است ارزیابی و تحلیل دقیقی نداشته باشند، ولی ریسک و هزینه ای که برای انجام آن می پردازند بسیار کمتر از پیامدهای مثبتی است که اجرای موفق آن می تواند به همراه داشته باشد.
منبع :همشهری آنلاین تاریخ : 30 دی 1388 شاخه : صنایع و معادن
