فدایی دبیر کمسیون تجارت اتاق تهران در گفت وگو با خبرنگار بازرگانی ایسنا با بیان اینکه در حال حاضر دوبی به عنوان مرکز اصلی فعالیت های بازرگانی خاورمیانه شناخته شده است، عنوان کرد: این منطقه برخوردار از ساختار زیربنایی پیشرفته مانند بنادر، اسکله های متعدد، شبکه های ارتباطی، امکانات ارائه خدمات گسترده مالی، حمل و نقل و تجارت به عنوان اصلی ترین منطقه آزاد تجاری است و امکانات زیربنائی حمل و نقل بخصوص حمل و نقل هوایی اجازه انتقال سریع کالا از فرودگاه دوبی به بیش از 100 کشور را ممکن ساخته است و از این نظر دوبی به عنوان مرکز اصلی بازرگانی کشورهای خاورمیانه محسوب می شود.
وی خاطرنشان کرد: مطالعه در روند توسعه دوبی، نشان می دهد که در سیاست گذاری کلان، دولت دوبی خود را متعهد به ایجاد و حفظ ثبات سیاسی و اقتصادی مطلق، پاسخگویی و فراهم کردن محیط مناسب کسب و کار تجاری، تولیدی و خدماتی، افزایش اعتماد و امنیت بازار و اقتصاد، تشویق مردم بومی و خارجی ها به مشارکت و سرمایه گذاری در اقتصاد منطقه، وضع نظام قانونی و مقرراتی مشوق فعالیت های اقتصادی می داند و اجرای این موارد از مهمترین دلایل موفقیت دوبی محسوب می شود.
به گفته فدائی دسترسی به انواع استعدادهای نیروی انسانی در داخل و از اقصی نقاط جهان، دستمزد و حقوق مکفی و رقابتی (در یک نظام بدون تورم)، مشارکت سرمایه گذاران خارجی (براساس ضوابط وضع شده توسط دولت دوبی)، قوانین و مقررات لازم در سطح حداقل و نه دست و پاگیر، استقرار در چهار راه جهانی میان شرق، غرب، شمال و جنوب، ایجاد یک نظام خدماتی (بانکداری، هتلداری، مالی، بندری، تبلیغاتی ) درجه یک، کیفیت بالای زندگی، استقرار یکی از پیشرفته ترین سیستم های حمل و نقل (هوایی، دریایی، زمینی)، برقراری ایدئولوژی اقتصاد آزاد، رعایت قوانین فدرال و قوانین اسلامی، نظام سیاسی فدرال در رابطه با امارات و قرابت طبیعی به سایر شیخ نشین ها در چارچوب یک نظام اعتماد و همکاری متقابل، همجواری امارات با کشور پهناور ایران و قطب فعالیت های اقتصادی، سیاسی و نظامی خاورمیانه به عنوان اصلی ترین عامل شکل گیری دوبی شناخته می شوند.
* شکل گیری دوبی
به گزارش ایسنا در تحقیقی که از سوی دبیر کمسیون های اتاق تهران انجام شده؛ آمده است که تحولات اقتصادی چند دهه اخیر که مصادف با افزایش شدید قیمت نفت و منابع ارزی سرشار دولت های منطقه و به ویژه ایران بود باعث افزایش واردات انواع محصولات مصرفی به ویژه مصالح ساختمانی شد، در این میان ظرفیت محدود بنادر منطقه و به ویژه ایران و افزایش زمان و هزینه تخلیه بارگیری کشتی ها و پرداخت خسارت (دموراژ) و خسارت دیدن بسیاری از محصولات حساس نظیر چوب، سیمان، گچ، مواد غذایی ، تبدیل به فرصتی طلایی برای شکل گیری دوبی به عنوان مرکز کمکی مبادلات خلیج فارس شد.
در این میان رهبر امارات با درک صحیح از شرایط موجود و فرصت های پیش رو در بازار گسترده منطقه و توجه به این مساله که اتکای صرف به درآمدهای نفتی نمی تواند متضمن توسعه اقتصادی موزون کشور باشد؛ با دریافت قرض و وام های کلان از دولت ثروتمند کویت به توسعه زیرساخت های بندری دوبی پرداخت و با عمیق کردن بندر امکان پذیرش کشتی های با آبخور بالا فراهم شد و در عین حال با توسعه سایر فعالیت های پشتیبان از جمله انبارداری به تدریج به عنوان مرکز مبادلات و توزیع مجدد واردات کشورهای خلیج فارس شناخته شد و به این ترتیب بخش اندکی از بازار ایران و سایر کشورهای خلیج فارس را به دست آورد.
با تحولات عمده سیاسی منطقه و وقوع انقلاب اسلامی ایران همچنین درگیری دو کشور بزرگ منطقه ایران و عراق در جنگ طولانی، شاهد شکل گیری جبل علی و رونق فعالیت های اقتصادی آن هستیم، عملا بسیاری از نقش های منطقه ای ایران به سمت دوبی سرازیر شد و بنادر خرمشهر، آبادان و بصره که با قدمت طولانی فعالیت های تجاری و بازرگانی، قطب فعالیت های تجاری و صنعتی خلیج فارس محسوب می شدند، به کانون جنگ ایران و عراق تبدیل شده و تمامی فعالیت های اقتصادی آنان به رکود کشیده شد و با گذشت دو دهه هنوز جایگاه پیشین خود را به دست نیاورده اند تا در مقابل شاهد نفوذ روزافزون دوبی در بازار ایران و عراق باشیم.
* امتیازات از دست رفته ایران
جزیره کیش هیچ گاه به نقش برنامه ریزی شده آن دست نیافت و تمامی نقش تجاری، توریستی و ارتباطی آن را، که از سه دهه پیش برنامه ریزی شده بود، دوبی تصاحب کرد و با گذشت نزدیک به دو دهه از فعالیت منطقه آزاد کیش هنوز صرفا در مقیاس جذب گردشگر داخلی، مرکز خرده فروشی و تجارت چمدانی، سرمایه گذاری ساختمانی موفق بوده و با اهداف عالی مناطق آزاد در پردازش و توسعه صادرات ملی فاصله بسیار دارد.
توقف سرمایه گذاری خارجی در ایران، قطع یک باره روند ورود گردشگران خارجی به ایران، جایگزینی تدریجی فرودگاه بین المللی امام خمینی (ره) نقش ترانزیت فرودگاه بین المللی تهران ؛ تنها بخشی از امتیازات از دست رفته ایران بود که با فرصت طلبی دوبی بخش عمده ای از بازار ایران نصیب دوبی شد.
* فرصتی دیگر برای دوبی
جنگ دوم خلیج فارس که عراق و کویت در آن درگیر شدند فرصتی دیگر برای امارات پدیدار ساخت و عملا بخش عمده سرمایه های ارزی کلان کشور کویت به امارات سرازیر شد ضمن آنکه بخش دیگری از بازار پرسود طلا و جواهر که ابتدا در خرمشهر و بصره مستقر بود و در خلال جنگ تحمیلی ایران و عراق به کویت منتقل شده بود به دوبی انتقال یافت و امروزه شاهد شکل گیری منطقه آزاد الماس و جواهر در دوبی هستیم و امارات پس از عربستان سعودی دومین بازار پر رونق طلا و جواهر خاورمیانه محسوب می شود.
فروپاشی شوروی سابق و روی آوردن کشورهای تازه استقلال یافته آسیای میانه به کشورهای جنوب به ویژه ایران بازار گسترده جدیدی، در پیش روی کشورهای خاورمیانه قرار داد.
اما متاسفانه فرصت سوزی، باعث سلب اطمینان آنان و کسب این جایگاه توسط دوبی شد. امروزه دوبی یکی از مراکز اصلی مبادلات و تجارت آسیای میانه محسوب می شود و نقش ایران صرفا به حمل کالا میان دوبی تا آسیای میانه تنزل یافته است و بخش عمده بازار آسیای میانه در اختیار دوبی قرار گرفته است.
با تامل در آنچه بدان اشاره شد، مشخص می شود آنچه منشأ تحولات دوبی بوده است، نگرش استراتژیک آن به محیط پیرامون و تحولات منطقه بوده است به گونه ای که علی رغم ضعف شدید محیط درونی امارات و دوبی و فقدان تمامی زیرساخت ها و امکانات توسعه، با بهره بردن از تمامی تحولات منطقه و تبدیل تهدیدات عمومی منطقه شامل جنگ های متعدد خلیج فارس و خاورمیانه، به فرصت های طلایی توسعه، امروزه از بازارهای متنوع خاورمیانه و آسیای میانه فراتر رفته و به مرکزی مطمئن برای انواع فعالیت های اقتصادی در سطح جهان تبدیل شده است.
* چرا دوبی؟
متاسفانه تفکر و سیاست های کلی مسوولان کشور بر پایه واردات شکل گرفته و در این وضعیت دوبی یا هر کشور دیگری برای مسوولان و سرمایه داران فرقی نمی کند.
پایه اصلی مناطق آزاد کشورمان نیز بر پایه واردات گذاشته شده و برای چنین مناطقی کشور امارات نزدیک ترین مرکز برای خرید و فروش خواهد بود، چرا که نزدیک ترین و بزرگ ترین مرکز انبار کالاهای منطقه است.
منطقی به نظر می رسد که دوبی ایران را بزرگترین واردکننده کالاهای خود قرار دهد، چرا که بیشترین جمعیت و تقاضا را از ناحیه ایران دریافت می کند.
بازار دوبی برای بازرگانان و شرکت های ایرانی به محلی مناسب، نزدیک و تبدیل به باراندازی شده است که بیشتر کشورهای صنعتی ارتباط تنگاتنگی با آن دارند.
با توجه به سرمایه گذاری هایی نظیر استفاده از اعتبارات اسنادی ارزان تر در دوبی، امکان استفاده سرمایه گذاران از وام های ارزان تر نسبت به داخل فراهم شده و حتی با خرید اوراق مشارکت و گذاشتن آن در دوبی به عنوان ضمانت، وام هایی را دریافت می کنند و به این شکل سیکلی پرسود را از این مسیر ایجاد کرده اند که راضی به قطع آن نیستند.
در شرایطی که مناطق آزاد متعدد کشورمان در سواحل جنوبی قرار بود به مرکز تجارت منطقه تبدیل شوند این فرصت به سادگی و بطور دربست در اختیار کشوری قرار گرفت که با جذب سرمایه ایرانیان و استفاده از توان آنها به پیش می تازد.
به دنبال غفلت مسوولان اقتصادی از رشد و توسعه مناطق آزاد جنوبی کشورمان در سال های اخیر، مناطق آزاد کشورهای عربی از جمله دوبی آن چنان رشد یافته اند که واردات بی اندازه و حتی قاچاق کالا از این مناطق، ضربه های جبران ناپذیری بر اقتصاد کشورمان وارد کرده است.
* بخش دریایی خلیج فارس سالانه پتانسیل تجارتی بالغ بر یک میلیارد دلار دارد
مسوولان بازرگانی منطقه آزاد تجاری دوبی معتقدند دروازه های بازار ایران هم چنان به روی صادرکنندگان مجدد کالا از دوبی باز خواهد بود و ایران به عنوان واردکننده از دوبی نقش خود را ایفا خواهد کرد.
امروزه بحث ترانزیت و درآمدهای چشمگیر حاصل از آن مورد توجه محافل تجاری دنیا از جمله کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس قرار گرفته است.
در حال حاضر بخش دریایی خلیج فارس سالانه پتانسیل تجارتی بالغ بر یک میلیارد دلار دارد که این رقم به سرعت در حال رشد است و از جمله دلایل این رشد؛ توسعه اقتصادی خلیج فارس، افزایش تجارت منطقه ای، اکتشافات در زمینه گاز و نفت، توسعه تجارت کشتیرانی و باز شدن بازار عراق ارزیابی می شود.
با این وجود باید این سوال مطرح شود که ایران چه سهمی از رشد تجارت خلیج فارس را به خود اختصاص داده است؟ و چرا تاکنون در این خصوص آمار دقیقی منتشر نشده است؟ و یا اینکه کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران در کدام نقطه از توسعه تجارت کانتینری قرار دارد؟ در حالی که نیمی از درآمدهای تجارت دریایی و ترانزیتی خلیج فارس در اختیار شهر دوبی در کشور امارات قرار دارد.
مسوولان منطقه آزاد دوبی انتظار دارند با توسعه «شهر دریایی دوبی» که احداث آن آغاز شده است، سرعت رشد خود را با ارائه خدمات دریایی افزایش داده و به نحوی بازارهای غربی از دست داده را بازیابند.
* خروج سالیانه میلیون ها دلار سرمایه
حال باید پرسید، شهرهای خشک و بیابانی کشورهای عربی چه مزیتی نسبت به کشورمان دارند؟ این همان سوالی است که با وجود مشخص بودن پاسخ آن مسوولان اقتصادی با غفلت چندین ساله چاره ای برای آن نیندیشیده اند. در چنین شرایطی باید دید که مسولان اقتصادی کشورمان چه تدابیری برای مقابله با این وضعیت در پیش خواهند گرفت؟
علی رغم سند چشم انداز بیست ساله جمهوری اسلامی ایران که تاکید دارد «ایران کشوری است توسعه یافته با جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری در سطح منطقه با هویت اسلامی و انقلابی الهام بخش در جهان اسلام و با تعامل سازنده و موثر در روابط بین الملل»، جای تاسف است که روز به روز شاهد کاهش رشد و جایگاه خود در بین سایر کشورهای منطقه هستیم. در حالی که شاید به جرات بتوان گفت کشور ما از نظر موقعیت ژئوپولوتیک، ژئواکونومیک و ژئواستراتژیک جایگاه ویژه ای را در منطقه دارد و شاید توان و استعداد مردم ایران زمین را در کمتر جایی بتوان یافت.
چرا سالیانه شاهد بازدید هزاران توریست ایرانی از دوبی هستیم که آن را آرزویی برای خود دانسته، در حالی که این موضوع منجر به خروج سالیانه میلیون ها دلار سرمایه از کشورمان به دوبی تنها برای خرید می شود، سرمایه گذاری های هنگفت ایرانیان که علاقه مند به داشتن یک واحد مسکونی یا تجاری در دوبی باعث رونق برج سازی در دوبی شده است، به طوری که به گفته مسئولان دوبی اکثر این واحدها توسط ایرانیان خرید یا پیش خرید شده، اینها همه نمونه های کوچکی از خروج سرمایه از کشور ما به دوبی است.
آیا تنها گوشه ای از کشور ما از جمله کیش یا قشم از حیث جاذبه گردشگری قابل مقایسه با کشور دوبی است؟! چرا مناطق آزاد حتی جدید التاسیس ما از جمله ارس، انزلی و اروند با اینکه چندین سال از تاسیس آنها می گذرد بواسطه سیاست های نادرست کلان ناشی از سرزمین اصلی هنوز ماهیت اصلی خود را به عنوان مناطق آزاد پیدا نکرده اند و جذب سرمایه گذار در آنها به کندی صورت می گیرد، در حالی که منطقه آزاد تجاری دوبی در عرض تنها پنج ساله از یک بیابان به مرکزی که شاید نظیر آن را کمتر در منطقه می توان یافت، تبدیل شده است.
به گفته مسئولان این منطقه فراموش کردن نفت و اتکا به توسعه و تجارت در این منطقه دلیل اصلی رشد و توسعه این کشور در سالیان اخیر بوده است.
چرا سرمایه گذار خارجی همواره با شک و تردید وارد کشور شده در حالی که از تمامی کشورها و از هر گونه نژادی را در کشور مزبور می توان یافت، حیف است کشوری با توان و قدرت ما با سیاست های نادرست جایگاه اصلی خود را از دست بدهد؟ حیف است که کشور ما با فرصت سوزی های پیش رو، عامل اصلی رشد دوبی تلقی شود!
منبع :خبرگزاری دانشجویان ایران تاریخ : 25 آبان 1387 شاخه : تجارت و بازرگانی
