مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی ایران با اشاره به اینکه بیش از سه دهه از پیروزی انقلاب می گذرد، خاطرنشان می کند: «این شرکت برای تحقق اهداف و برنامه های اقتصادی کشور، فعالیت های فراوانی داشته است. به گونه ای که با وجود هشت سال جنگ تحمیلی و تحریم مستمر بیگانگان، ظرفیت های انتقال موادنفتی در خطوط لوله و تلمبه خانه ها، پالایش نفت خام، تولید فرآورده های نفتی در پالایشگاه ها، ذخیره سازی موادنفتی در انبارهای نفت، توزیع فرآورده های نفتی در اقصی نقاط ایران و طراحی و اجرای پروژه های نفتی به میزان قابل توجهی افزایش پیدا کرده است.»
افزایش 760 هزار بشکه ای ظرفیت پالایشگاهی
«سید نورالدین شهنازی زاده» در ادامه، به جزئیات برخی از این پیشرفت ها اشاره می کند و می گوید: «یکی از شاخصه های مهم توسعه صنعت نفت در بخش پایین دستی، افزایش ظرفیت پالایشی پالایشگاه های کشور از طریق احداث پالایشگاه های جدید و اجرای پروژه های افزایش ظرفیت است. تا سال 1357شش پالایشگاه آبادان، کرمانشاه، تهران، تبریز، شیراز و لاوان، با ظرفیت اسمی تولید روزانه970 هزار بشکه خوراک نفت خام در ایران فعالیت می کردند. خوشبختانه به منظور تامین نیاز آتی جامعه و جلوگیری از واردات، با احداث سه پالایشگاه جدید در اصفهان، اراک و بندرعباس، امروز ظرفیت اسمی تولید نه پالایشگاه کشور به مرز یک میلیون و 670 هزار بشکه در روز رسیده است.»
وی تاکید می کند: «اگر اقتصاد ایران به بیماری مصرف زدگی مبتلا نبود، این توان تولید امروز منشاء ارزش افزوده فراوانی برای شکوفایی اقتصادی می شد.»
وی در بخش دیگری از سخنانش، با تاکید بر اینکه نفت کوره یکی از فرآورده های نفتی جهت مصرف داخلی، سوخت رسانی به کشتی ها و صادرات است، خاطرنشان می کند: «تا سال 1357 میزان تولید این فرآورده در شش پالایشگاه موجود 43 میلیون و 250 هزار لیتر بود. امروز با گذشت بیش از سه دهه از انقلاب اسلامی، میزان تولید این فرآورده به 77 میلیون لیتر در روز رسیده است.»
گاز مایع؛ از 30سال پیش تا امروز
وی همچنین در رابطه با تولید نفت گاز هم می گوید: «میزان تولید این فرآورده سی سال پیش 25 میلیون لیتر در روز بود که با اجرای طرح های پالایشی، امروز تولید این فرآورده در 9 پالایشگاه کشور به 84 میلیون لیتر در روز افزایش یافته است. در همین حال، نفت سفید تولیدی ایران در سال 1357 نیز روزانه 13 میلیون لیتر بود، اما در حال حاضر میزان تولید این فرآورده در 9 پالایشگاه کشور به رقم 21 میلیون لیتر در روز رسیده است.»
میزان تولید گاز مایع کشور، بخش دیگری از سخنان مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش است.
وی در این باره می گوید: «گاز مایع، محصول تولیدی دیگر این شرکت است که در برنامه تولید پالایشگاه ها قرار دارد. تا سال 1357 ظرفیت تولیدی گاز مایع پالایشگاه های کشور سه میلیون و 440 هزار متر مکعب از این محصول در پالایشگاه ها تولید می شد، اما در حال حاضر این مقدار به حدود هشت میلیون متر مکعب افزایش یافته است.»
این لوله های 14هزار کیلومتری
براساس این گزارش، هنگامی که نفت از دل زمین بیرون کشیده می شود، عملیات انتقال آن تا پالایشگاه و پس از پالایش، عملیات انتقال فرآورده های نفتی تولید شده از پالایشگاه ها به مبادی مصرف، به طور کل از سوی شرکت پالایش و پخش و از طریق 14هزار کیلومتر شبکه سراسری خطوط لوله و 175مرکز انتقال انجام می شود که کاری بسیار حساس و دشوار است.
به گفته «شهنازی زاده»، در حال حاضر، در شرایطی عملیات انتقال نفت به وسیله 14 هزار کیلومتر خط لوله انجام می شود که تا سال 1357 این عملیات تنها توسط هفت هزار کیلومتر خطوط لوله انجام می شد.
وی خاطرنشان می کند: «در سال 1357 عملیات توزیع روزانه 75 میلیون لیتر فرآورده های نفتی توسط 10 منطقه، 83 ناحیه، 46 انبار، 451 جایگاه، 12هزار و 518 نمایندگی فروش نفت سفید، 16 مرکز سوختگیری هواپیمایی و 140 نفتکش جاده پیما انجام می شد. علاوه بر این ظرفیت ذخیره سازی فرآورده های نفتی در انبارهای نفت به بیش از 2 میلیارد لیتر نمی رسید، اما وضعیت موجود برای برنامه ریزی عملیات تامین و توزیع و پاسخگویی به نیاز جامعه، حکایت از توسعه بیش از پیش این حوزه عملیاتی مهم شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی ایران دارد.»
براساس آمار های موجود ظرفیت توزیع فرآورده های نفتی در حال حاضر بیش از 237 میلیون لیتر در روز است. این حجم سنگین جابه جایی روزانه موادنفتی، شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی ایران را در ردیف یکی از بزرگ ترین شرکت های خدماتی سوخت رسانی جهان قرار داده است.
هم اکنون مسوولیت توزیع سوخت در کشور، از سوی کارکنان این شرکت از طریق 37 منطقه، 232 ناحیه، 91 انبار نفت، 2400جایگاه بنزین، 25 جایگاه ال پی جی، 1000جایگاه سی ان جی، 18 هزار و 68 فروشندگی نفت سفید، 37 مرکز سوختگیری هواپیمایی و 10 هزار و 414 نفتکش جاده پیما انجام می شود.
تولید سه برابر شد
به عقیده «شهنازی زاده» مهم ترین حوزه فعالیت شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی ایران تولید بنزین است.
وی در این باره توضیح می دهد: «تا سال 1357 ظرفیت تولید بنزین ایران در شش پالایشگاه، 14میلیون لیتر بود. پس از آن با احداث سه پالایشگاه جدید در شهرهای اصفهان، اراک و بندرعباس و احداث واحد های جدید پالایشی در پالایشگاه های قدیم، ظرفیت تولید این فرآورده باارزش به نحو چشمگیری افزایش یافت. در حال حاضر میزان تولید بنزین به میزان 44 میلیون لیتر در روز رسیده است.»
مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش در بخش دیگری از سخنانش، با اشاره به اینکه تا سال 1357 میزان مصرف روزانه بنزین در ایران به 14 میلیون لیتر هم نمی رسید، تصریح می کند: «در دهه سوم انقلاب افزایش ناگهانی مصرف بنزین ، بیشترین نگاه مدیریتی شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی را به خود معطوف کرد. توسعه ناوگان حمل ونقل و به تبع آن افزایش روزافزون مصرف این فرآورده در سال های اخیر، اساس برنامه های توسعه ای این شرکت را هم متحول کرد؛ تا جایی که به منظور تامین نیاز داخل و جلوگیری از واردات ، طرح احداث هفت پالایشگاه جدید و 10 طرح بهینه سازی و افزایش ظرفیت در پالایشگاه های کشور در دستور کار این شرکت قرار گرفت.»
خودکفایی در 5 قدمی
وی می افزاید: «امیدواریم با راه اندازی و بهره برداری از این طرح ها تا سال 1392، ضمن خودکفایی کامل و قطع واردات، ایران در ردیف یکی از صادرکنندگان بنزین قرار بگیرد.»
«شهنازی زاده» در ادامه به اجرای طرح کارت های مصرف سوخت اشاره می کند و می گوید: «تنگناهای ناشی از مصرف بیش از ظرفیت تولید داخلی بنزین و واردات بی رویه بنزین از خارج، برنامه ریزان و مسوولان وقت را در سال 1386به فکر چاره جویی و رفع سریع این معضل اساسی انداخت. در همین رابطه طرح اجرای کارت هوشمند سوخت و سهمیه بندی بنزین بهترین راهکار برای مدیریت مصرف سوخت بود که در دولت نهم به اجرا گذاشته شد.»
بر پایه این گزارش، در حال حاضر با اجرای این طرح و اعمال مدیریت مصرف سوخت، میزان مصرف بنزین در کشور به 66میلیون در روز رسیده است. براساس بررسی های انجام شده چنانچه طرح سهمیه بندی و کارت هوشمند سوخت در جامعه اعمال نمی شد، بدون احتساب 44 میلیون لیتر تولید روزانه پالایشگاه های داخلی، میزان واردات بنزین از مرز 50 میلیون لیتر در روز هم فراتر می رفت.
حال و روز نفت گاز مثل بنزین
«شهنازی زاده» در ادامه از ابتلای نفت گاز به سرنوشت بنزین ابزار تاسف می کند و می گوید: « در حالی که مصرف روزانه این فرآورده در سال 1357 به 26 میلیون لیتر نمی رسید، با وجود اجرای طرح های پالایشی متعدد و افزایش ظرفیت های تولیدی جدید در پالایشگاه ها، مصرف این فرآورده به روزانه بیش از 91 میلیون لیتر در سال جاری افزایش یافت که فراتر از انتظار بود.»
وی همچنین در رابطه با میزان تولید نفت سفید، گاز مایع و نفت کوره نیز خاطرنشان می کند: «در سال 1357 روزانه بیش از 16میلیون لیتر نفت سفید در سطح کشور توزیع و به مصرف می رسید. هم اکنون مصرف این محصول به 18 میلیون لیتر در روز رسیده است. علاوه براین میزان توزیع و مصرف گاز مایع تا سال 1357 از مرز دو میلیون متر مکعب فراتر نرفت، اما در سال جاری به حدود 11 میلیون متر مکعب رسید. همین طور مصرف نفت کوره در حالی که در سال 1357روزانه 16 میلیون لیتر بود به بیش از 47میلیون لیتر در سال جاری رسید.»
مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش، در بخش دیگری از سخنانش به بحث واردات اشاره می کند و می گوید: « در سال 1357 میزان واردات روزانه نفت سفید 700 هزار لیتر و نفت گاز معادل یک میلیون لیتر در روز بوده است، اما روند اسفبار شدت مصرف سوخت در جامعه باعث شده تا این شرکت برای جبران نیاز مصرف جامعه از خارج واردات داشته باشد. در حال حاضر واردات روزانه بنزین با بیشترین میزان، بالغ بر 20 میلیون لیتر در سال جاری بوده است. علاوه براین نیز به میزان سه میلیون متر مکعب در روز گاز مایع و شش میلیون لیتر در روز نفت گاز از خارج خریداری و به مصرف داخل کشور رسیده است.»
اوضاع صادرات
هرگاه صحبت از واردات می شود، بدون شک پای صادرات هم به میان می آید.
به عقیده مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی ایران، اگرچه این شرکت از ظرفیت های بالقوه زیادی برای کسب درآمد ارزی از محل صادرات فرآورده های نفتی برخوردار است، اما سیر شتابان مصرف، مسیر حرکت این فرآورده های نفتی را از خارج از مرزهای جمهوری اسلامی ایران به سمت داخل سوق داده است که امید است با اجرای طرح هدفمندسازی یارانه های سوخت و اجرای پروژه های پالایشی جدید، این شرکت بتواند برنامه های اقتصادی خود را در این حوزه مهم محقق کند.»
وی در رابطه با میزان صادرات این شرکت نیز خاطرنشان می کند: «در حال حاضر میزان صادرات فرآورده های نفتی این شرکت روزانه 22 میلیون لیتر نفت کوره، 440 هزار لیتر نفت سفید و حدود 88 هزار لیتر نفت گاز است.»
بانکرینگ؛ تحول در بازار فروش
«شهنازی زاده» در ادامه با اشاره به موضوع بانکرینگ نیز تصریح می کند: «ابتکار عمل این شرکت در سال 1385 باعث تغییر و تحولات فراوان در بازار فروش سوخت به کشتی های عبوری از خلیج فارس شد. تا این سال تمام سهم دلار های نفتی بابت فروش فراوان سوخت به کشتی ها نصیب کشورهای حاشیه خلیج فارس می شد، اما با فعالیت های آغاز شده طی چند سال اخیر چشم انداز روشنی برای جذب حداقل نیمی از ظرفیت فروش سوخت به کشتی های در خلیج فارس برای صنعت نفت ایران مهیا شده است.»
بر پایه این گزارش، اجرای طرح کارت هوشمند سوخت و مدیریت مصرف در جامعه، بهره گیری از مازاد ظرفیت تولید پالایشگاه ها پس از اجرای طرح هدفمندسازی یارانه ها، رفع تنگناهای مالی احداث هفت طرح پالایشی و ده طرح بهینه سازی در دست اجرا، طرح بانکرینگ و فروش سوخت به کشتی های عبوری از خلیج فارس و بسیاری موارد دیگر، ظرفیت های بکر و دست نخورده ای است که با کمک مسوولان اجرایی و مردم، منشا تحولات بزرگی در نظام اقتصادی ایران خواهد شد.
منبع :روزنامه دنيای اقتصاد تاریخ : 18 بهمن 1388 شاخه : نیرو و انرژی
