این طرح که از سوی این وزارتخانه و سازمان حفاظت محیط زیست در دست تدوین است، در نظر دارد تا با اختصاص حمایت هایی به سرمایه گذاران تضمین دهد که سرمایه گذاری در این زمینه دارای جذابیت بسیار است و در مدت زمان اندکی بازگشت سرمایه خواهد داشت.
آیین نامه پسماندهای الکترونیکی
محمود لیائی، مدیرکل صنایع، برق الکترونیک و فناوری اطلاعات وزارت صنایع و معادن با اشاره به برگزاری جلسه اخیر وزارت صنایع با سازمان محیط زیست در اواسط خردادماه در رابطه با این طرح می گوید: «طی روزهای گذشته آیین نامه ساماندهی پسماندهای الکترونیکی از سوی سازمان محیط زیست تدوین و برای ارائه نظرات کارشناسی به این وزارتخانه ارسال شده و البته محیط زیست کارگروهی نیز در این زمینه تشکیل داده است.»
وی در گفت وگو با خبرنگار دنیای اقتصاد می افزاید: «این آیین نامه هم اکنون در اختیار کارشناسان وزارت صنایع و معادن قرار گرفته است تا بتوانند نظرات کارشناسی خود را ارائه دهند.»
سود بالا برای سرمایه گذاران
به گفته لیائی، «با اطمینان می توان گفت کسانی که برای اولین بار در کشور شروع به سرمایه گذاری در این زمینه کنند، سود بالاتری نسبت به افرادی که بعد از آنها وارد این داستان می شوند، خواهند داشت؛ البته هنوز کسی برای استفاده از تسهیلات در این زمینه به وزارت صنایع و معادن مراجعه نکرده است.»
وی از کلیه سرمایه گذاران دعوت کرد که در زمینه بازیافت فلزات گرانبها از زباله های الکترونیکی وارد عمل شده و قول داد که وزارت صنایع از هیچ کمکی دریغ نکند».
18 میلیون لاشه لامپ تصویر
هم اکنون حدود 3 تا 4 میلیون کامپیوتر و 18 میلیون تلویزیون لامپی از رده خارج در کشور وجود دارد، ضمن اینکه بسیاری از تلفن های رومیزی، قطعات الکترونیکی و دستگاه های ویدئو نیز به این آمار اضافه می شود که بسیاری از آنها دارای فلزات گرانبها در ترکیب ساختاری خود هستند.
در اکثر بوردهای مادربوردهای الکترونیکی مخصوصا موبایل یا مادربوردهای کامپیوتر که قطعات و وسائل زیادی دارد، از طلا و نقره به خاطر رسانا بودن به میزان زیادی استفاده می شود که البته در برخی بوردهای معمولی، مردم به راحتی نمی توانند طلا و نقره به کار رفته را تشخیص دهند.
از طلا تا آرسنیک
بررسی ها نشانگر این است که یک عدد رایانه رومیزی دارای 32 درصد پلاستیک، 41 درصد آلومینیوم، 61/0 درصد طلا، فلزات سنگین و خطرناک نظیر کادمیوم، جیوه و آرسنیک، 2/0 درصد آهن، 981/0 درصد نقره و 7 درصد سرب به کار رفته است. بنابراین می توان به راحتی محاسبه کرد که بازیافت 4 میلیون رایانه، به جداسازی چه حجم عظیمی از عناصر ارزشمند یا حتی عناصر خطرناک خواهد انجامید.
تهران و شیراز، قطب بازیافت زباله های الکترونیکی
اما یکی از سوالاتی که در این میان مطرح است نحوه و مکان استقرار صنایع بازیافت زباله های الکترونیکی در کشور است. در این راستا وزارت صنایع دو قطب بزرگ تولید لوازم الکترونیکی در کشور یعنی تهران و شیراز را برای این امر در نظر گرفته است.
منطقه ویژه الکترونیکی
لیائی در این رابطه می گوید: «یکی از اولویت های وزارت صنایع و معادن برای استقرار این صنایع استان فارس و شهر شیراز که دارای منطقه ویژه اقتصادی الکترونیکی است و این شهر، به عنوان قطب الکترونیکی کشور مطرح است و بیشترین تولیدات الکتریکی کشور بعد از تهران را در اختیار دارد.»
وی می افزاید: «اولویت وزارت صنایع استان های تهران و فارس به عنوان دو مرکز بزرگ انباشت زباله های الکترونیکی در ایران است، اما اگر در سایر نقاط نیز سرمایه گذار مزیت نسبی را برای وزارت صنایع توجیه کند، استقبال می شود.»
این مقام مسوول در وزارت صنایع و معادن خاطرنشان می کند: «در آیین نامه ای که از سوی سازمان حفاظت محیط زیست تدوین شده، موارد به گونه ای در نظر گرفته شده که بخش خصوصی به بحث بازیافت زباله های الکترونیکی از دید یک بخش پربازده و تجاری نگاه کرده و راغب به سرمایه گذاری شود، در غیر این صورت اگر این انگیزه را نهادهای دولتی مثل وزارت صنایع و سازمان محیط زیست برای بخش خصوصی ایجاد نکنند این مساله بالفعل نخواهد شد.»
مساله حکومتی نیست
وی ادامه می دهد: «بخش خصوصی هنوز این دید مثبت را ندارد و فکر می کند که این یک مساله حکومتی است که حتما باید دولت بابت آن یارانه دهد؛ در صورتی که ازدیدگاه ما این طور نیست. شاید نیاز به اعطای یارانه به بخش خصوصی هم نباشد؛ چراکه اینقدر این طرح به لحاظ اقتصادی توجیه پذیر است که اگر کسی بدون حمایت دولت نیز این کار را انجام دهد، باز هم سود منطقی و بالایی را نصیب خود خواهد کرد، هرچند که وظیفه دولت حمایت است.»هم اکنون مقدار زیادی زباله های الکترونیکی به صورت انباشته شده در کشور وجود دارد که اگر یک بار این زباله ها تبدیل به مواد اولیه شود، حجم عمده ای از زباله های الکترونیکی کشور کاهش می یابد و بقیه نیز به صورت روزمرگی و به حالت عادی درمی آید.
طلا فقط در چیپ ست نیست
هم اکنون دیدگاه عموم مردم این است که اگر قرار است طلا از زباله های الکترونیکی استخراج شود، تنها مربوط به پایه های cpu و مجموعه ای از پردازنده ها و ریزپردازنده ها(chipset) است که روی بوردها قرار دارد، در صورتی که اکثر مدارات موجود در بوردهای الکترونیک، از طلا و نقره است به خاطر همین فلزات گرانبهای استخراج شده باز هم به چرخه تولید برمی گردد. این عمل عینا نظیر بازگشت سایر فلزات به چرخه تولید است.
برای شروع فقط سه میلیون دلار
اما سوال اساسی میزان سرمایه گذاری مورد نیاز برای این پروژه است که به گفته لیائی «تصور می رود که برای شروع به کار یک پروژه، سه میلیون دلار نیاز است.»هم اکنون این صنعت در ژاپن، آلمان و کشورهای اسکاندیناوی از پیشرفت های بسیاری برخوردار بوده است و خصوصا کشورهای اسکاندیناوی که اهمیت زیادی به محیط زیست می دهند و تولیدکنندگان عمده دستگاه های الکترونیکی هستند.در رتبه بعدی نیز آمریکا به عنوان قطب تولید سخت افزار مطرح است که حتی در اعلام بهترین شرکتی که از نظر سوددهی، آمارش در دنیا اعلام شده است یک شرکت در زمینه بازیافت زباله های الکترونیکی است که در دانمارک فعالیت می کند.
فرهنگ سازی با رسانه ها
مدیرکل صنایع، برق الکترونیک و فناوری اطلاعات وزارت صنایع و معادن می گوید: «بازگشت سرمایه در این زمینه بسیار سریع انجام می گیرد، در این راستا با توجه به ارتباطاتی که این وزارتخانه با رسانه ها و صداو سیما برقرار کرده است، در حال فرهنگ سازی برای جذب سرمایه گذاران هستیم.»
این طرح از پایان نامه ها درآمد
به گفته وی، بسیاری از دانشجویان دوره کارشناسی ارشد پایان نامه های خود را در این زمینه به صورت علمی تدوین خواهند کرد تا بتوان با روش های علمی تفکیک فلزات گرانبها را از زباله های الکترونیکی جدا کرد.
لیائی می گوید: «هم اکنون گوشی موبایل به عنوان یک پسماند الکترونیکی مطرح است، ولی ارزش افزوده ای که بازیافت این کالا ایجاد می کند، از ارزش افزوده کامپیوتر و تلویزیون نیز بیشتر است و به خاطر این امر نیز به این سمت می رویم که قطعات را از یکدیگر تفکیک کنیم.»
تفکیک سنتی زباله های الکترونیکی
وی اظهار می کند: «هدف وزارت صنایع و معادن این است که به صورت تخصصی در زمینه های خاص سرمایه گذاری صورت گیرد، یعنی یک سرمایه گذار فقط در زمینه بازیافت موبایل و سرمایه گذار دیگر در زمینه بازیافت کامپیوتر سرمایه گذاری کند تا کارتخصصی پیش رود.»
این مقام مسوول در وزارت صنایع و معادن می گوید: «هم اکنون تفکیک زباله های الکترونیکی در کشور به صورت سنتی صورت می گیرد و به صورت صنعتی و علمی نیست.»
پیشتازی ایران در تعویض تلفن همراه
وی می افزاید: «هم اکنون فناوری در موبایل بالا رفته است و بر همین اساس، سرمایه گذاری که در این زمینه وارد شود، می تواند به سرعت سرمایه گذاری برگشت پذیر و با توجیه اقتصادی داشته باشد. هم اکنون آمارهای بین المللی نشانگر این است که ایران در تعویض گوشی های تلفن همراه 3 ماه از اروپا جلوتر است.»
به گفته لیائی، «در اروپا هر 18 ماه یک بار گوشی های تلفن همراه خود را عوض می کنند و در ایران هر 15 ماه یکبار گوشی های تلفن همراه عوض می شود.»
طلا همیشه جذاب است
وی می افزاید: «بحث استخراج طلا، نقره و فلزات گرانبها از زباله های الکترونیکی به این دلیل از سوی وزارت صنایع و معادن نمایان می شود که جذابیت سرمایه گذاری نمایان شود، یعنی از آن وظیفه ای که ارگان های دولتی برای پسماندهای الکترونیکی دارند، کم نمی کند. بلکه به خاطر اینکه با توجه به اصل 44 شرکت ها و ارگان های دولتی نباید خود سرمایه گذاری کنند و این امر، یک امر حکومتی به حساب می آید، تشویق سرمایه گذاران صورت می گیرد.»لیائی می گوید: «وظیفه دولت و حکومت این است که در این زمینه سرمایه گذاری کند.»
انبوه تولید زباله ها در کشورهای در حال توسعه
به گزارش خبرنگار ما، در پنل های lcd ورق هایی استفاده می شود که خود این ورق ها دفعات بعد نیز قابل استفاده است، حتی مواد پلاستیکی و مس هایی که در کابل ها و سیستم وایرلینگ آن و باتری ها وجود دارد می تواند مورد استفاده مجدد قرار گیرد.
در این میان عمدتا عمر کوتاه تجهیزات کامپیوتری، تنوع طلبی در استفاده از تجهیزات کامپیوتری جدید و صادرکردن محصولات اسقاطی به کشورهای جهان سوم باعث تولید چنین میزانی از زباله های الکترونیکی شده است.
دنیا 40 میلیون، ایران 4 میلیون
آژانس اروپایی محیط زیست پس از یک بررسی و محاسبه انجام شده در همه کشورها گزارش داده که حجم سالانه ضایعات الکترونیکی در سال گذشته 40 میلیون تن بوده که این رقم به معنای این است که سه برابر سریع تر از مجموع ضایعات و زباله های تولید شده توسط انسان در حال اضافه شدن است. در این میان هم اکنون بیش از 4 میلیون رایانه از دور خارج شده در ایران وجود دارد.در این میان قانون زباله های تجهیزات الکترونیکی و الکتریکی، بازیافت زباله های الکترونیکی به میزان 4کیلوگرم به ازای هر نفر را الزامی می کند، تولیدکنندگان موظفند بودجه طرح های بازیافت را تامین کنند و خرده فروشان باید خدمات بازپس گیری را در اختیار مشتریان قرار دهند.
دریافت هزینه اسقاط
بر همین اساس نیز در برخی از کشورها نظیر ژاپن، فروشندگان کالا مبلغی را به عنوان بازیافت می گیرند تا بعد از اسقاطی شدن کالاهای الکترونیکی، آنرا بار دیگر وارد چرخه بهره وری کنند.سرب و کادمیوم در صفحه مدارات،سرب و کادمیوم در نمایشگرها،جیوه در صفحات مانیتورهای تخت، کادمیوم در باتری های کامپیوتر، پلاستیک در کیس های کامپیوتر، کابل های معمولی از جمله خطرات ضایعات الکترونیکی هستند.
یک میلیارد رایانه در دنیای ما
برخی موسسات تحقیقاتی به این نتیجه رسیده اند که تعداد رایانه های موجود در جهان از مرز یک میلیارد گذشته است و این بدان معناست که بطور متوسط از هر 7 نفر در جهان، یک نفر از رایانه بهره مند است و این حاصل رشد 12 درصدی تعداد رایانه ها در هر سال نسبت به سال گذشته است.ضمن اینکه پیش بینی ها نشان می دهد که قرار است یک میلیارد رایانه در 6سال آینده در کشورهای در حال توسعه به فروش برسد.
در کنار این رشد چشمگیر، میزان زباله های الکترونیکی نیز روبه افزایش است. بنابراین با توجه به سرعت پیشرفت تکنولوژی در عرصه کامپیوتر و الکترونیک عمر مفید این تجهیزات و کالاها در جهان 2 تا 3 سال و در ایران احتمالا تا 5 سال و یا بیشتر است.
با توجه به چنین آمار و ارقام هایی، دولت نیز به این نتیجه رسیده است که با تشویق سرمایه گذاران برای بازیافت قطعات الکترونیکی، علاوه بر تشویق سرمایه گذاران برای استقرار در شهرک های صنعتی ویژه، حمایت های بسیاری را از سرمایه گذاران انجام دهد.
منبع :روزنامه دنيای اقتصاد تاریخ : 27 خرداد 1388 شاخه : صنایع و معادن
