
دهم در بدو فعالیت خود برای حمایت از تولید داخلی انجام داد.
** کشوری پرمصرف
براساس گزارش های جهانی، در میان 13 کشور پرمصرف برنج در جهان تفاوت مهمی بین ایران و سایر کشورها وجود دارد، با وجودی که 12 کشور دیگر همگی از تولیدکنندگان مهم برنج در سطح جهان به شمار می آیند و حجم عمده نیاز خود را از تولید داخل تامین می کنند، کشورمان بخش عمده نیاز خود را از محل واردات تامین می کند و جایگاهی میان صادرکنندگان این محصول ندارد.
** گزارش بانک جهانی
بیست و چهارم آذرماه سال گذشته بانک جهانی با انتشار گزارشی به ایران توصیه کرد: بجای تلاش برای خودکفایی در تولید برنج، به واردات بی دردسر این محصول از خارج روی آورد. بانک جهانی در گزارشی با مقرون به صرفه دانستن واردات برنج در مقایسه با تولید آن در داخل کشور اعلام کرد: اجرای طرح خودکفایی برنج در ایران سالانه 300 میلیون دلار به این کشور زیان وارد می کند. در این گزارش تصریح شده متوسط مصرف برنج در ایران دو میلیون و 900 هزار تن است که یک میلیون و 600 هزار تن آن در داخل تولید و مابقی یعنی یک میلیون و 300 هزار تن از طریق واردات تامین می شود و چنانچه ایران بخواهد این رقم را هم در داخل تولید کند باید هزینه بیشتری در مقایسه با مبلغ لازم برای واردات آن بپردازد. براساس برآورد بانک جهانی برای تولید یک میلیون و 300 هزار تن برنج در داخل باید 900 میلیون دلار هزینه درحالی که برای واردات این حجم باید 600 میلیون دلار پرداخت شود.
** اختلاف بر سر سرانه مصرف
براساس گزارش وزارت کشاورزی آمریکا، هر ایرانی به طور متوسط سالانه 45/5 کیلوگرم برنج
مصرف می کند، به این ترتیب ایرانی ها بعنوان سیزدهمین مصرف کننده بزرگ برنج در سطح
جهان شناخته شده اند. این گزارش می افزاید مردم برمه با مصرف سرانه 217 کیلوگرم برنج درسال در جایگاه نخست
مصرف قرار گرفته اند. وزارت بازرگانی نیز سرانه مصرف برنج کشور را بیش از 45 کیلوگرم می داند که این آمار به گزارش های جهانی نزدیک تر است، اما از دیگر سو وزارت جهاد کشاورزی و انجمن برنج نظر دیگری از سرانه مصرف کشور دارند، آنها سرانه مصرف را 36 کیلوگرم عنوان می کنند. تا پیش از خروج برنج از سیستم کالابرگی، دولت بطور مستقل سالانه حدود 700 هزار تن برنج از آسیای شرقی وارد می کرد و پس از کناره گیری دولت از گروه واردکنندگان، این امر به طور کامل توسط بخش خصوصی صورت گرفت. مخبر کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس شورای اسلامی می گوید :
درحالی که آمارهای جهانی و وزارت بازرگانی سرانه مصرف برنج را حدود 46 کیلوگرم عنوان می کنند، اما وزارت جهاد کشاورزی و فعالان بخش تولید سرانه مصرف را 36 کیلوگرم می دانند. به گفته مهدی افشاری اختلاف 10 کیلویی این دو وزارتخانه در میزان مصرف مسائل بعدی واردات برنج را در کشور به همراه داشت و باعث واردات بیش از نیاز این محصول و بعضا اشباع بازار از برنج های خارجی شد. این نماینده مجلس می افزاید: بیش از دو هزار تن برنج از سال گذشته در انبارها وجود داشته که با خرید دولت و شرکت های خصوصی بیش از 70 درصد محصول خریداری شده است. وی عنوان می کند: در شرایط عادی، ایران دو میلیون و 250 هزار تن برنج سفید تولید می کند که براساس سرانه مصرف وزارت جهاد کشاورزی تنها 250 هزار تن باید وارد شود، اما براساس مصرف سرانه وزارت بازرگانی نزدیک به یک میلیون تن برنج باید وارد کشور شود. با وجودی که آمار دبیر انجمن برنج درباره سرانه مصرف، حکایت از اختلاف بیش از 150 کیلوگرمی با مخبر کمیسیون کشاورزی دارد، اما بطور قطع با آمار وزارت بازرگانی اختلاف فاحشی وجود دارد. وی می گوید: با رقم 36 کیلوگرم سرانه مصرف، سالانه به حداکثر 400 هزار تن برنج برای واردات نیاز داریم ولی در زمان حاضر و براساس مصرف سرانه اعلام شده ( 44 کیلوگرم) کسری
تولید کشور به یک میلیون تن می رسد. به گفته جمیل علیزاده شایق اختلاف آمار سبب شده تا هر سال بیش از یک میلیون تن برنج وارد کشور شود به طوری که در سال 88 با انبوهی از برنج تولید داخل در انبارها مواجه شده ایم. هرچند این اظهارات نمی تواند رسمیتی برآمارهای عنوان شده، ببخشد، اما قرائن موجود نشان می دهد بیش از هر چیز باید مسئولان و متولیان امر تولید و مصرف با دریافت اطلاعات و گزارش های درست میزان دقیق مصرف و تولید برنج را احصا کنند.
** واردات برنج در طول چهار سال گذشته
براساس گزارش های رسمی گمرک در سال 84 به میزان یک میلیون و 44 هزار و 659 تن به ارزش 345 میلیون و 284 هزار دلار ارزش وارد کشور شد. یک سال بعد نیز واردکنندگان، یک میلیون و 216 هزار و 192 تن برنج به ارزش 403 میلیون و 188 هزار دلار دربازار داخل عرضه کردند. واردات برنج در سال 85 نسبت به یک سال پیش از آن به لحاظ وزن 16/4 درصد و به لحاظ ارزش 16/8 درصد رشد داشت. ایران در سال 85 به مقدار 171 هزار و 533 تن برنج و به ارزش 57 میلیون و 904 هزار دلار بیشتر از سال 84 وارد کشور کرد. براساس گزارش های رسمی شتاب واردات برنج در سال 86 کمی فروکش کرد و در این سال به طور رسمی یک میلیون و 62 هزار تن برنج به ارزش 427 میلیون دلار وارد کشور شد. واردات برنج در سال 87 روند صعودی بخود گرفت و در این سال، یک میلیون و 383 هزار تن برنج به ارزش 790 میلیون دلار وارد کشور شد که نسبت به مدت مشابه سال گذشته به لحاظ وزنی 30 درصد و از نظر ارزشی 85 درصد رشد داشت. براساس اعلام رسمی گمرک در پنج ماهه نخست امسال 654 هزار تن برنج به ارزش 542 میلیون دلار وارد کشور شد که 2/74 درصد از ارزش کل واردات را شامل می شود. این میزان در سال گذشته 434 هزار تن به ارزش 174 میلیون دلار بود که 0/73 درصد از ارزش کل واردات را شامل می شد.
** ابهام درباره برنج های آلوده
پس از به چالش کشیده شدن رقم واردات برنج و انتقادهای پیش روی، موسسه استاندارد در اقدامی نادر برای نخستین بار از آلودگی چند نوع برنج خارجی به مواد سمی که همگی آنها از مبادی رسمی وارد کشور شده بود، خبر داد. این نوع اطلاع رسانی که توسط اداره استاندارد استان تهران عنوان شد، در درجه نخست پر فروش ترین برنج کشور را نشانه رفت و بدنبال آن چند رقم دیگر که تعداد آنها به 13 نوع رسید. این اطلاعیه موجب بروز واکنش هایی از سوی وزارتخانه ها و سازمان های مرتبط با واردات و بهداشت از جمله بازرگانی، بهداشت، گمرک و غیره شد. از سویی بدلیل عدم اجماع مجموعه های دولتی و بخش خصوصی در اظهارات عنوان شده ، موضوع راه اندازی کمیته سلامت برنج در هیات دولت مطرح و این کمیته راه اندازی شد. براساس توافق حاصله میان مسئولان دولتی مقرر شد، مرجع نهایی اعلام آلودگی و یا عدم آلودگی برنج ها وزارت بهداشت باشد، انجام آزمایش های متعدد بخشی از این وظایف بود که طی هفته اخیر به وزارت بهداشت محول شد، این کمیته هنوز گزارش رسمی در خصوص وضعیت برنج های آلوده ارایه نداده است آنچه در این میان اتفاق افتاد، نگرانی بخش عمده مصرف کنندگان در میان قشر متوسط مردم بود، اطلاع رسانی های بعدی قدری از التهاب بازار کاست، اما یک اتفاق دیگر نیز رخ داد ، برنج ایرانی با روند روبه رشد قیمت مواجه شد. افزایش تا پنج درصدی قیمت برنج داخلی، طی روزهای گذشته و همزمان با فصل برداشت ، از این جهت قابل تامل است که در صورت عدم کنترل اتفاقات ایجاد شده توسط نهادهای مسئول آثار منفی خود را بر بازار سایر محصولات برجای می گذارد. معاون وزیر بازرگانی در توسعه بازرگانی داخلی معتقد است : نوسان قیمت برنج های داخلی
مقطعی است که بزودی از بین می رود. محمد صادق مفتح در عین حال تصریح کرد: ما فکر می کنیم قیمت ها در سطح کنونی معقول است و افزایش نخواهد یافت. وی این موضوع را نیز گفت: در مورد افزایش قیمت برنج های ایرانی یک گلایه وجود دارد که عنوان می کردند قیمت برنج های مرغوب ایرانی پایین است و کاهش قیمت باعث کشت نکردن و نگرانی های کشاورزان می شود. در شرایطی که برخی گمانه زنی ها حکایت از ورود شماری سودجویان به بازار برنج داخلی و سوء استفاده از شرایط موجود دارد، اما بطور قطع تا زمان رفع ابهامات موجود درباره وضعیت برنج های خارجی نمی توان آینده بازار برنج ایران را پیش بینی کرد. هرچند مسئولان وزارت بهداشت بارها بر غیر آلوده بودن برنج ها تاکید داشته اند، اما پرسش اینجاست که آیا براستی گزارش نهایی که هفته جاری قرار است عنوان شود، تاثیری بر بهبود وضعیت بهم ریخته بازار برنج خواهد داشت و چه کسی مسئول پاسخگویی مسائل ایجاد شده
خواهد بود.
مشکلات تولید برنج بر هیچکس پوشیده نیست و ازطرفی نیازهای مصرف کنندگان
منبع :خبرگزاری جمهوری اسلامی تاریخ : 12 مهر 1388 شاخه : تجارت و بازرگانی
