صنعت و
معدن- ترجمه - حسین لطفی:مؤسسه معتبر بین المللی بیزینس
مانیتور، در گزارش مفصلی به بررسی وضعیت فعلی
صنعت پتروشیمی ایران و
چشم انداز آتی آن پرداخته است.متن زیر، خلاصه ای از این گزارش است. خواندن این گزارش به علت آنکه نگاه آن به
صنعت پتروشیمی کشورمان، نگاه مستقلانه ای است، جالب توجه است.
پروژه های
پتروشیمی ایران دولت و مسئولان
صنعت پتروشیمی ایران ظاهرا نسبت به
پروژه های مختلف بخش
پتروشیمی خوش بین هستند، هرچند شواهدی وجود دارد که آنها نسبت به کمبود
منابع مالی نگرانند. هدف
ایران برای تبدیل شدن به بزرگ ترین
تولیدکننده
مواد پتروشیمی در
خاورمیانه نیازمند 65 تا 70میلیارد
دلار سرمایه گذاری است که شامل 30میلیارد
دلار طی برنامه های چهارم و پنجم توسعه می شود.
دولت امیدوار است 47
واحد پتروشیمی تا پایان
برنامه پنجم توسعه (سال 2015) ایجاد کند و بدین ترتیب 43میلیون تن به ظرفیت سالانه
تولید پتروشیمی بیفزاید. براساس اعلام مسئولان
دولتی، زمانی که این
پروژه ها به بهره برداری برسند،
ایران حداقل 3/5درصد ظرفیت
پتروشیمی جهان و 36درصد
تولید خاورمیانه را در اختیار خواهد گرفت. چالش کلیدی رشد،
تامین سرمایه گذاری و
منابع مالی برای توسعه این
پروژه هاست، خصوصا آنکه
قوانین جدید،
شرکت ملی
پتروشیمی را از در اختیار گرفتن بیش از 20درصد هر
پروژه منع می کند. این اتفاق در زمانی رخ داده که
ایران با تحریم های بین المللی مواجه است و این مسئله بر
چشم انداز این بخش، تاثیر منفی می گذارد.
خط لوله اتیلن غرب بیزینس
مانیتور پیشرفت
خط لوله 2400کیلومتری
اتیلن غرب را در توسعه
صنعت پتروشیمی ایران، حیاتی می داند. از این رو، تاخیرهای احت
مالی در این طرح، در زنجیره
تولید این بخش، وقفه ایجاد خواهد کرد. در 4ماهه اول سال 1387حدود 25میلیون
دلار در این
خط لوله سرمایه گذاری شد. تا پایان جولای 2008 (10مرداد 1387) بعد از 5سال از آغاز ساخت این
خط لوله، 52درصد آن تکمیل شده است. کل
سرمایه گذاری در این
پروژه 5/1میلیارد
دلار برآورد شده بود و بهره برداری از آن نیز در سال 1388 مقرر شده بود. با توجه به تکمیل فقط نیمی از
پروژه در مدت زمان طولانی و احتمال مشکلات
مالی، بیزینس
مانیتور معتقد است که تکمیل
پروژه به کندی پیش خواهد رفت و توسعه بخش
پتروشیمی ایران را بغرنج خواهد ساخت. این
خط لوله قرار است در مسیر خود
اتیلن را برای
خوراک 11مجتمع پایین دستی
تامین کند و ظرفیت انتقال سالانه 8/2میلیون تن را داراست.
خط لوله اتیلن غرب از مجتمع اولفین هشتم گچساران که قرار است در سال 2013 با ظرفیت یک میلیون تن در سال به بهره برداری برسد و همچنین از مجتمع اولفین یازدهم کاویان که دارای 2
واحد با ظرفیت
تولید یک میلیون تن
اتیلن در سال است و در سال 2010 به بهره برداری خواهد رسید، تغذیه خواهد شد. براساس برنامه های بازنگری شده در ژوئن 2008 (تیر 87)،
خط لوله اتیلن غرب توسط 2
شرکت مادرتخصصی اداره خواهد شد: هلدینگ
پتروشیمی باختر که 2200کیلومتر از
خط لوله ارتباطی بین
عسلویه در جنوب
ایران و مهاباد در شمال را در اختیار خواهد داشت و هلدینگ منطقه ای دنا که مسئولیت محدوده جنوب شرقی
خط لوله را عهده دار خواهد بود. تاخیر در
راه اندازی
خط لوله، توسعه
کارخانه های
پلی اتیلن واقع در طول مسیر این
خط لوله را تضعیف خواهد کرد.
صادرات پتروشیمی صادرات مواد پتروشیمی همچنان روند مطلوبی دارد. بنابر اعلام
وزارت نفت، در 4ماه نخست سال 87،
ایران 95/2میلیارد
دلار محصولات پتروشیمی صادر کرد که نسبت به سال قبل از آن 20درصد رشد نشان می دهد. از لحاظ حجم،
صادرات به 3/3میلیون تن رسیده است. براساس آمار چند ماه نخست سال جاری و افزایش ظرفیت در طول سال، بیزینس
مانیتور پیش بینی می کند که
صادرات پتروشیمی به 5/9میلیارد
دلار افزایش یابد. از 12
پروژه پتروشیمی که قرار است در سال های 2008 و 2009 به بهره برداری برسند، 3
پروژه تا پایان جولای (اوایل مرداد) تکمیل شده بود. ریسک
اقتصادی میانه در حالی که ریسک
اقتصادی بلندمدت، در سطح میانه ای قرار دارد، ریسک سیاسی
ایران بالاتر از متوسط است. تحریم ها بر
صنایع پایین دستی
ایران اثر داشته اند و موجب تاخیر آنها به علت مشکلات مهندسی، محدودیت دسترسی به
بازارهای مالی بین المللی، پوشش های ریسک بالا برای استفاده از تسهیلات
مالی خارجی و مشکلات
تامین مواداولیه شده اند؛ بدین ترتیب،
ایران برای حفظ
جایگاه خود در رتبه بندی فضای
تجاری در منطقه تلاش می کند.
ایران جایگاه پنجم خود در رتبه بندی فضای
تجاری پتروشیمی در
خاورمیانه را با نمره 9/56 حفظ کرده است.
ایران 3/2
واحد عقب تر از
کویت قرار دارد. از آنجا که بخش
دولتی
صنعت پتروشیمی را در اختیار دارد، شاخص ریسک های
بازار ایران پایین است اما سطوح بالای ریسک سیاسی و
اقتصادی، رتبه
ایران را پایین کشیده اند. برای بهبود نمره و رتبه،
ایران نیازمند
چشم انداز بسیار مثبت تری برای ریسک سیاسی و پیشرفت در شرایط
قوانین و مقررات است. اما این مسئله در کوتاه مدت و میان مدت، غیرممکن به نظر می رسد. ارزیابی
بازار در حالی که
صنعت پتروشیمی در
ایران سابقه ای 40ساله دارد، اما این
صنعت از اواسط دهه 1990 رو به توسعه گذاشت.
ایران هم اکنون شصتمین
تولیدکننده و
صادرکننده بزرگ
محصولات پتروشیمی در جهان است اما اگر طرح های توسعه فعلی مطابق برنامه اجرا شوند،
صنعت پتروشیمی می تواند جایگزین
صنعت نفت به عنوان مهم ترین
منبع درآمد ارزی کشور تبدیل شود.
شرکت ملی
پتروشیمی به طور کامل تحت تملک
دولت است. این
شرکت مسئول توسعه و عملیات بخش
پتروشیمی کشور است و دومین
صادرکننده و
تولیدکننده بزرگ
محصولات پتروشیمی در
خاورمیانه و پس از
شرکت صنایع اولیه
عربستان سعودی (سابیک) محسوب می شود. بخش عمده ظرفیت
تولید جدید با
مشارکت شرکت های خارجی چه به عنوان شریک و ف
راهم آورنده
فناوری چه در قالب قراردادهای مهندسی، تهیه و ساخت در حال اجراست.
ایران در حال حاضر چهارمین
تولیدکننده
پلی اتیلن جهان و دومین
تولیدکننده
پروپیلن و پی.وی.سی دنیاست. انتظار می رود در هر 2 بخش،
ایران طی دو، سه سال آینده به بزرگ ترین
تولیدکننده تبدیل شود.
صنعت پتروشیمی ایران مزایای رقابتی زیادی دارد که مهم ترین آن فراوانی
گاز برای
خوراک و میزان وسیع
بازار داخلی است. زنجیره
پتروشیمی ایران در حال گسترش و تنوع است و نیروی کار بسیار توانمند و نسبتا ارزان است. اما کمبود
فناوری داخلی موجب تاخیر در بهره برداری از طرح ها شده است. در آوریل 2007 (فروردین 86) اعلام شد که تکمیل
کارخانه سرمایه گذاری مشترک با ظرفیت
تولید سالانه300هزار تن
پلی اتیلن فشرده (که
شرکت های پی.تی.تی شمیکال
تایلند، ملی
پتروشیمی ایران، ایتوچوی
ژاپن و
سیمان سیام
تایلند در آن
مشارکت دارند) از زمان بندی اولیه برای افتتاح در می 2008 (اردیبهشت 87) با 6ماه تاخیر مواجه خواهد شد. علت این تاخیر این بود که
دولت تصمیم گرفت
پروژه سرمایه گذاری مشترک 240میلیون
دلاری خود را برای
عرضه مواد خام به مدت 6ماه به تاخیر بیندازد.
کارخانه 225میلیون
دلاری
تولید پلی اتیلن فشرده در
عسلویه (که
شرکت سیام 38درصد،
شرکت ملی پتروشیمی ایران 40درصد، ایتوچو 12درصد وپی.تی.تی 10درصد آن را در اختیار دارند) نیز براساس گزارش ها به علت مشکلات مدیریتی، 6 ماه به تاخیر افتاد، هرچند که
دولت وجود چنین مشکلاتی را تکذیب و بر اجرای
پروژه تاکید کرد. این
پروژه توان
تولید سالانه 300هزار تن
پلی اتیلن را خواهد داشت.
شرکت پتروشیمی بندر امام به عنوان زیرمجموعه
شرکت ملی
پتروشیمی نیز تکمیل طرح توسعه
واحد کراکر خود را تا اواخر 2007 به تاخیر انداخت. این طرح قرار بود که در سال 2005 تکمیل شود و ظرفیت
تولید را با 100هزار تن به 311هزار تن افزایش دهد. در ژانویه 2007 مدیران برنامه ریزی آریا ساسول -
سرمایه گذاری مشترک بین
شرکت ملی
پتروشیمی و
شرکت ساسول از
آفریقای جنوبی که شامل
واحد کراکر یک میلیون تنی،
واحد 300هزار تنی
پلی اتیلن فشرده و 300هزار تنی
پلی اتیلن با فشردگی پایین می شد - اعلام کردند که این
پروژه به علت کمبود
منابع انسانی و
مواداولیه با تاخیر روبه رو شده است. در ژانویه 2008 مدیران
کارخانه اعلام کردند که
واحد 300هزار تنی
تولید پلی اتیلن با فشردگی پایین در مارس 2008 و
واحد 300هزار تنی
تولید پلی اتیلن فشرده در ژوئن 2008 به بهره برداری خواهد رسید. این تاخیرها به «عوامل فنی» نسبت داده شد.
کارخانه های
تولید پلی اتیلن خوراک اتیلن را از
واحد کراکر آریا ساسول دریافت می کنند که در دسامبر 2007 به بهره برداری کامل رسید.
اتیلن تولیدی در
واحد کراکر آریاساسول همچنین به
واحد 400هزار تنی
تولید منو
اتیلن گلیکول
کارخانه شیمیایی فارسا،
کارخانه 600هزار تنی
تولید مونومر استیرن
پتروشیمی پارس و دیگر
کارخانه های نزدیک به
عسلویه ارسال خواهد شد. چنین تاخیراتی در تکمیل
پروژه ها، اثرات متناوبی در زنجیره
پتروشیمی خواهد داشت که طرح های پایین دستی را ماه ها یا سال ها عقب خواهد انداخت.
خوراک اتیلن ناکافی، اطمینان سرمایه گذاران بالقوه خارجی را تضعیف خواهد کرد، حال آنکه حضور سرمایه گذاران خارجی برای
تامین سرمایه،
فناوری و تخصص موردنیاز بخش
پتروشیمی ایران، ضروری است.بالاتر از این، ریسک بالایی به علت مناقشات مربوط به برنامه هسته ای
ایران وجود دارد. سرمایه گذارانی که در
بازار آمریکا حضور دارند بسیار محتاط و مواظب هستند و از این می ترسند که
آمریکا تحریم های بیشتری علیه
ایران اعمال کند و احتمالا تحریم های بین المللی را اجرا کند. با این حال، سرمایه گذاران آسیایی که حضور اندکی در
بازار آمریکا دارند، علاقه بیشتری به بخش
پتروشیمی ایران نشان می دهند. اثر
قیمت گذاری
قیمت های داخلی
یارانه ای، چالش بزرگ
صنعت پتروشیمی ایران محسوب می شود. با وجود اصرار
دولت بر اینکه تفاوت 2
قیمت نباید خیلی زیاد باشد، اما سطح
قیمت های داخلی اغلب نصف
قیمت قابل تحقق در
بازارهای بین المللی است که بیانگر آن است که این بخش زیان های اساسی متحمل می شود.تا زمانی که این
سیستم ادامه دارد،
تولیدکنندگان به رایزنی خود با
دولت برای تغییر سازوکار
قیمت گذاری ادامه خواهند داد. با این حال، منعطف کردن
قیمت ها در سطح شرایط
بازار واقعی، آسان نخواهد بود. این در حالی است که
صنعت پتروشیمی نیازمند درآمدهای بالاتری است تا طرح های عظیم توسعه ظرفیت طی 10سال آینده را محقق سازد. سیاست های پوپولیستی
دولت فعلی بیانگر آن است که تغییر سازوکار
قیمت گذاری حتی مشکل تر از گذشته شده است. چالش های
پتروشیمی نقاط قوت *
ایران دومین
تولیدکننده بزرگ
نفت در
سازمان کشورهای صادرکننده نفت (
اوپک) است و 10درصد کل
ذخایر نفت جهان را در اختیار دارد که دسترسی سهل و ارزان به
مواداولیه پتروشیمی فراوان را ممکن می سازد. *
ایران شصتمین
تولیدکننده و
صادرکننده محصولات پتروشیمی در جهان است و پیش بینی می شود که بیش از 5درصد
بازار پتروشیمی دنیا و 30درصد
تولید پتروشیمی خاورمیانه را تا سال 2010 به دست آورد. * پخش
پتروشیمی ایران در حال رشد سریعی است. * مشوق های
واردات و
صادرات که در مناطق ویژه اعطا می شود، ارتباطات مناسب با
کشورهای همسایه و موقعیت مطلوب جغرافیایی دیگر مزیت های
صنعت پتروشیمی ایران هستند.*
بازار بزرگ داخلی، نیروی انسانی توانمند و
قوانین از
سرمایه گذاری خارجی حمایت می کنند. ضعف ها *
ایران در توسعه بخش
پتروشیمی تاخیر کرده و حداقل یک دهه از رقبای منطقه همچون
قطر و
عربستان عقب است. *
شرکت ملی
پتروشیمی که
شرکتی
دولتی است، از درد دیرینه کمبود مهارت و تخصص در
راه اندازی
کارخانه های
پتروشیمی جدید رنج می برد. * کمبود دیرینه در دسترسی به
فناوری خارجی و نگرانی ها نسبت به آینده درصورت اعمال تحریم های
تجاری علیه
ایران. فرصت ها *
قیمت های بالای پایدار
مواد پتروشیمی بر مبنای تقاضای بالا. * توسعه میدان عظیم
نفت و
گاز پارس جنوبی و امکان استفاده بیشتر از
گازهای
همراه در دیگر
میادین نفتی، حجم
مواداولیه پتروشیمی را افزایش می دهد. * توسعه
مناطق ویژه اقتصادی پتروشیمی. *
عرضه اتیلن افزایش یافته و ظرفیت
خطوط لوله انتقال 2برابر شده است. *
ایران نیازمند
فناوری های
شرکت های خارجی است. * تاسیس منطقه آزاد جدید در ارس در شمال غربی
ایران و توسعه جلفا به یک ابربندر،
مبادلات تجاری با
کشورهای همسایه همچون
آذربایجان (شامل منطقه برونگان نخجوان) و
ارمنستان را افزایش می دهد. * اجرای 5
پروژه پتروشیمی در غرب
ایران، طراحی شده است. تهدید ها *
ایران با تهدید تحریم های بین المللی شامل محاصره
تجاری به علت توسعه
فناوری هسته ای مواجه است. اگر این اتفاق بیفتد،
پروژه های
پتروشیمی از جمله
سرمایه گذاری های مشترک با
شرکت های خارجی با تاخیر مواجه شده یا به تعویق می افتند. * نگرانی ها نسبت به سطح
تولید نفت، می تواند با عدم
تامین مواداولیه موردانتظار، رشد بخش
پتروشیمی را تضعیف کند. * لغو قراردادهای موجود با
شرکت های خارجی از سوی
ایران می تواند
سرمایه گذاری های آتی مستقیم خارجی را تحت تأثیر قرار دهد.*
قیمت محصولات پتروشیمی در
ایران حدود 50 تا 70درصد کمتر از
قیمت بازارهای بین المللی است. این مسئله می تواند بخش داخلی را مختل کند.
منبع :
همشهری آنلاین
تاریخ :
19
خرداد
1388
شاخه :
نیرو و انرژی
.....................................................................................................................................................................................................................................