آنکارا - نخست وزیر ترکیه در مراسم امضایر قرارداد طرح خط لوله گاز نابوکو گفت: برای مشارکت ایران در این طرح بزرگ تلاش می کنیم. به گزارش ایرنا، قرارداد کشوری طرح خط لوله گاز نابوکو که کارشناسان از آن به عنوان نقطه عطفی در زمینه انرژی یاد می کنند، امروز دوشنبه در آنکارا طی مراسمی ازسوی رجب طیب اردوغان نخست وزیر ترکیه و نخست وزیران کشورهای بلغارستان، رومانی، مجارستان و اتریش به امضا رسید. بر پایه این گزارش، خوزه مانوئل باروسو رییس کمیسیون اروپا نیز قرارداد مزبور را امضا کرد. در مراسم امضای این قرارداد، علاوه بر نخست وزیر ترکیه، میخائیل ساکاشویلی رییس جمهوری گرجستان، امیل بوک نخست وزیر رومانی، ورنر فیمان نخست وزیر اتریش، سرگئی استانیشو نخست وزیر بلغارستان، گوردن باژنای نخست وزیر مجارستان، نوری المالکی نخست وزیر عراق و خوزه مانوئل باروسو رییس کمیسیون اروپا، حضور داشتند. در مراسم امضای این قرارداد همچنین وزرای انرژی از 18 کشور منطقه و اروپا، از جمله وزرای انرژی و اقتصاد کشورهای آلمان، اتریش، جمهوری آذربایجان، ریچارد مورنینگستار نماینده ویژه آمریکا در امور انرژی حوزه دریای خزر، ریچارد لوگار رییس کمیسیون روابط خارجی سنای آمریکا، نمایندگانی از بانک سرمایه گذاری و عمران و توسعه اروپا، به عنوان تامین مالی کنندگان پروژه نیز در مراسم شرکت داشتند. به گزارش خبرنگار ایرنا ، پیش از امضای این قرار داد ، نخست وزیر ترکیه در نطق افتتاحیه نشست سران شش کشور برای امضای موافقتنامه اجرای طرح نابوکو با اشاره به این که طرح نابوکو موجب ایجاد دوستی ها و همکاری های منطقه ای می شود، افزود : زمانی اجرای طرح خط لوله نفتی باکو - تفلیس - جیهان نیز رویایی بیش نبود ، ولی اکنون همه کارایی راهبردی این طرح را می بینند . به گزارش خبرنگار ایرنا اردوغان در این مراسم با اشاره به این که برای مشارکت ایران در این طرح بزرگ تلاش می کنیم ، درباره مشارکت روسیه در این طرح نیز گفت: براین باورم که روزی گاز روسیه را نیز می توان از طریق این خط به اروپا منتقل کرد. وی افزود: قطر نیز با احداث یک تاسیسات تبدیل گاز طبیعی مایع شده به گاز طبیعی گاز خود را از طریق این خط به اروپا منتقل می کند. او گفت: قرارداد کشوری نابوکو مهمترین مرحله از طرح بزرگ نابوکو است که نشانده عزم کشورهای عضو برای جامه عمل پوشاندن به طرح می باشد. دعوت نشدن جمهوری اسلامی ایران به مراسم امضای قرارداد کشوری نابوکو، موضوعی است که توجه محافل سیاسی و خبری را به خود جلب کرد و به عنوان مهمترین مساله مورد بحث در این مراسم بود. عدم حضور ایران پس از گذشت مدت های زیاد در بلاتکلیفی طرح نابوکو، سووالاتی را برانگیخته که در صدر آن این نگرانی را به وجود آورده است که چگونه می توان گاز این خط لوله را تامین کرد. به عبارت دیگر ناظران آگاه معتقدند نبود ایران در این طرح به معنای آن است که گازی برای تزریق به خط لوله نابوکو وجود ندارد . محافل سیاسی دعوت نشدن ایران به این مراسم را ناشی از ملاحظات سیاسی اتحادیه اروپا ارزیابی می کنند. هر چند تانریلدیز وزیر انرژی و منابع طبیعی ترکیه پیشتر گفته بود که ایران یکی از کشورهای تامین کننده گاز برای خط لوله گاز نابوکو خواهد بود. وی افزوده بود : دعوت نشدن جمهوری اسلامی ایران به مراسم امضای این قرارداد به مفهوم در حاشیه ماندن ایران در این طرح نیست ، بلکه عدم حضور ایران در فرایند اجلاس عالی پراگ علت این موضوع بوده و ایران یکی از کشورهای تامین کننده گاز برای نابوکو خواهد بود. به هر حال قرارداد کشوری نابوکو که کارشناسان از آن به عنوان نقطه عطفی در تحقق رویای پروژه عصر یاد می کنند، در شرایطی با حضور مقامات بلندپایه ای از اتحادیه اروپا، آمریکا، آلمان و کشورهای درمسیر و برخی از کشورهای تامین کنندگان احتمالی گاز برای این خط لوله امضا شد که در واقع گاز ی در میان نیست. کارشناسان به رغم پوشیده ماندن موضوع تامین گاز برای نابوکو می گویند به مرحله امضا رسیدن طرح نابوکو علاوه بر این که از یک نیاز جدی اروپا برای ایجاد تنوع در منابع گاز اتحادیه اروپا، سرچشمه می گیرد، تلاش برای سرعت بخشیدن به این طرح درس عبرتی است که اتحادیه اروپا در زمستان سال گذشته و به دنبال بروز چالش جدی اوکراین با روسیه گرفت . نقش دولت آنکارا به ویژه تلاشهای جدی و مصرانه عبدالله گل رییس جمهوری، اردوغان نخست وزیر، احمد داود اوغلو وزیر خارجه و تانر یلدیز وزیر انرژی ترکیه را که نگاه راهبردی عمیق به مساله دارند را نیز نباید دست کم گرفت ذکر این نکته نیز ضروری است قرارداد کشوری برای عملیاتی شدن خط لوله کافی نیست و به گفته تانر یلدیز قرارداد نهایی نمی باشد. او گفته است: بعداز امضای این قرارداد ظرف شش ماه مقدمات امضای قراردادهای دیگری که در ماهیت حمایت از این طرح و حاوی جزئیات بیشتری از چگونگی اجرای طرح باشد، بین مخاطبین به امضا خواهد رسید. تانر توضیح بیشتری در این زمینه نداد، ولی گفت که ترکیه کشور تامین کننده گاز برای نابوکو نیست و به همراه شش شریک دیگر این طرح، در جستجوی منابع گاز لازم برای آن خواهد بود. این طرح که گفته می شود در سال 2010 میلادی عملیاتی خواهد شد، دستاوردهای اقتصادی مهمی برای این کشور به همراه خواهد داشت. طول خط لوله 3300 کیلومتر است که نزدیک به دو هزار کیلومتر آن از قلمرو ترکیه عبور خواهد کرد و این نقش تعیین کننده ترکیه در این طرح بزرگ را در میان می گذارد. هزینه طرح حدود هشت میلیارد یورو برآورد می شود که بیش از 4/5 میلیارد یورو آن در ترکیه سرمایه گذاری خواهد شد و این هم برای بیش از 10 هزار نفر در این کشور می تواند ایجاد اشتغال کرده و هم در شرایط بحران اقتصادی فعلی با ورود 4/5 میلیارد یورو سرمایه خارجی به این کشور، تحرکی جدی در اقتصاد ترکیه ایجاد کند. از سوی دیگر با توجه به این که بخش عمده ای از خط لوله از داخل خاک ترکیه عبور خواهد کرد، این کشور سالانه نزدیک به نیم میلیارد یورو نیز عوارض ترانزیت گاز را دریافت خواهد کرد. طرح خط لوله گاز موسوم به نابوکو ( ) nabucco یکی از طرح هایی است که شرکت ملی گاز جمهوری اسلامی ایران و شرکت او.ام.وی اتریش و شرکت سهامی خطوط لوله نفت و گاز ترکیه موسوم به بوتاش در حیات یافتن آن نقش اولیه را داشتند. نام نابوکو از یک اپرا در وین گرفته شده است. بعدها در سال 2004 میلادی شرکتی به نام شرکت سهامی خط لوله گاز نابوکو با شرکت پنج شرکت یعنی بوتاش از ترکیه، بلغار گاز از بلغارستان، ترانس گاز از رومانی ام.او. ال از مجارستان، او.ام.وی از اتریش تشکیل شد. سهم هرکدام از این شرکتها در شرکت مذکور 20 درصد بود. براساس توافقات اولیه قرار بود خطی از ارضروم ترکیه تا اروپا احداث شود و این خط با خط لوله گاز ایران در ارضروم ترکیه متصل شود. که از این طریق بتواند هم گاز ایران را دریافت کند و هم گاز جمهوری آذربایجان و ترکمنستان به خط تزریق شود. قرار است خط لوله نابوکو تا اتریش احداث شده و در این کشور با خط لوله اصلی انتقال گاز اتریش به هم بپیوندد. در ششم فوریه سالجاری با پیوستن شرکت بزرگ آر.دبیلیو.ئی آلمان، تعداد شرکای شرکت یادشده به شش و سهم هرکدام از آنها نیز به 16/67 درصد رسید. البته شرکت توتال و گاز فرانسه نیز به مشارکت در این طرح تمایل داشتند که به علت مخالفت ترکیه با حضور فرانسه به لحاظ ملاحظاتی که پاریس در عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا دارد، این امر تحقق نیافت. خط لوله قرار است در سال 2010 با ظرفیت انتقال سالانه 31 میلیارد مترمکعب فعال شود. بحث اساسی در اجرایی شدن نابوکو اینجاست که این مقدار گاز را به جز جمهوری اسلامی ایران هیچ کشور دیگری به تنهایی قادر نیست تامین کند و همه کشورهای اروپایی نیز می دانند که همه راهها برای اجرایی شدن نابوکو در نهایت به ایران ختم خواهد شد . جمهوری اذربایجان به علت قراردادهایی که با روسیه منعقد کرده و اختلافاتی که با ترکیه در خصوص انعقاد یک قرارداد جدید 30 ساله دارد، هنوز به طور جدی وارد گفت و گو با طرفهای ذیربط به عنوان کشور تامین کننده گاز برای نابوکو نشده است. این کشور هم چنین تمام گاز تولیدی خود را به تازگی به روسیه فروخته است و این سووال مطرح است که باکو از کدام منبع خواهد توانست گاز مورد نیاز نابوکو را تامین کند؟
موقعیت ترکمنستان نیز به دلیل روشن نبودن مسیر انتقال گاز آن به ترکیه هنوز در هاله ای از ابهام است. گاز ترکمنستان یا باید از طریق قلمرو جمهوری اسلامی ایران به ترکیه منتقل شود که البته نزدیکترین امن ترین و کم هزینه ترین راه است، و یا باید از طریق زیر دریای خزر به جمهوری آذربایجان و سپس به گرجستان رفته و بعد وارد خاک ترکیه شود که این مسیر به علت روشن نبودن وضعیت رژیم حقوقی دریای خزر، اختلافات ترکمنستان و جمهوری آذربایجان و گرجستان راه بسیار دشواری دیده می شود. مسیر ایران نیز مسیری است که به موضع گیری کلی اروپا در قبال گاز ایران بستگی دارد و لابد تهران بدون حضور فعال در این پروژه تمایل چندانی به ترانزیت گاز ترکمنستان از طریق خاک خود نخواهد داشت. ضمن آنکه هزینه ترانزیت بالای گاز از ایران نیز می تواند مطرح شود که در آن صورت قیمت تمام شده گاز تزریقی ترکمنستان به خط لوله نابوکو نیز مشکلی بر سر راه این کشور آسیای مرکزی خواهد بود . گاز عراق نیز موضوعی است که در دوره جدید با تشویق های آمریکا مورد توجه قرار گرفته است. البته کشف نشدن منابع گاز و وضعیت کردهای عراقی با دولت مرکزی و ملاحظاتی که ترکیه در برخورد با شمال عراق دارد، موانع مهم برسر راه گاز عراق است که در میان مدت جامه عمل پوشیدن آن دشوار به نظر می رسد. ترکیه همانند روشی که در خط لوله نفتی باکو - تفلیس - جیهان گرفت و به رغم اصرار کارشناسان و سایر موانع اقتصادی که اجرای این طرح بزرگ پر هزینه را مقرون به صرفه ندانسته و ملاحظات امنیتی بر آن داشتند، با حمایت های بی دریغ آمریکا و پیگیریهای جدی خود به آن جامه عمل پوشاند ، به نظر می رسد با همان دیدگاه وارد پروژه بزرگ نابوکو شده است . خط مزبور اکنون چندین سال است که نفت جمهوری آذربایجان را از طریق بندر جیهان ترکیه در دریای مدیترانه به دنیای آزاد صادر می کند و درآمد هنگفتی نیز برای این کشور دارد.
منبع :خبرگزاری جمهوری اسلامی تاریخ : 22 تیر 1388 شاخه : نیرو و انرژی
